Hebben ook Duitse kinderen problemen met de naamval?

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag . Deze week: Het Duits is berucht om zijn lastige naamvallen. Vinden Duitsers het ook moeilijk?

‘Der Mann’, ‘den Mann’ of „dem Mann” – de juiste Duitse naamval kiezen is moeilijk voor buitenlanders. Hoe goed een Nederlander ook Duits spreekt, met die naamvallen maakt hij toch vaak fouten. Als Duitser weet je dan meteen dat Duits niet zijn moedertaal is.

Hoe weten Duitsers zoals ik dan welke naamval de juiste is? Eerlijk gezegd: ik weet het niet. Het is een gevoel. Ik begrijp op mijn beurt weer niet hoe de Nederlanders moeiteloos weten welke woorden ‘het’ en welke ‘de’ nodig hebben. Ik heb altijd een lijstje naast mijn laptop liggen.

Ik kan me niet eens herinneren hoe ik het naamvallengebruik heb geleerd. Tabellen heb ik in ieder geval nooit uit mijn hoofd geleerd.

Inderdaad verwerven Duitse kinderen dit deel van hun moedertaal al heel vroeg, legt Anna-Lena Scherger uit. Ze is taalkundige aan het instituut voor Duitse taal en literatuur aan de Universiteit Hildesheim in Duitsland. „Voordat de kinderen naar de basisschool gaan (dus voordat ze 6 jaar oud zijn) verwerven ze al het meeste van deze grammatica.” De kinderen leren naamvallen in fasen: eerst de eerste naamval (‘der Mann’), dan de vierde (‘den Mann’), en daarna de derde (‘dem Mann’). Veel later komt de tweede (‘des Mannes’).

„Het verwerven van de derde naamval duurt erg lang”, zegt Scherger. „Daarmee zijn sommige kinderen nog op de basisschool bezig.” Ze gebruiken soms tijdelijk systematisch de vierde naamval in plaats van de derde. („Das Kind gibt deN Mann das Eis” in plaats van „Das Kind gibt deM Mann das Eis.”)

„De derde naamval komt niet zo vaak voor en zelfs volwassenen gebruiken hem soms nog verkeerd”, legt Anja Wildemann uit. Zij is hoogleraar basisschoolpedagogiek aan de Universiteit Koblenz-Landau. Daarom duurt het zo lang tot de kinderen de derde naamval foutloos beheersen: hoe minder een constructie in een taal wordt gebruikt, hoe minder kinderen hem horen, en hoe langzamer ze het leren.

Test je Duitse naamvallenkennis

Der Hund ___

Freundin mag ___

.
Mein Vater geht morgen mit ___

Tochter in ___

Zoo.
Während ___

mit ___

Vater fiel ___

ein, dass ich den Herd nicht ausgemacht hatte.

Nog langer dan de verwerving van de derde naamval duurt daarom die van zeldzaamste naamval, de tweede: ‘des Mannes’). „Veel kinderen leren hem pas goed kennen als ze op basisschool zitten.” Er zijn zelfs veel volwassenen die altijd de derde in plaats van de tweede naamval gebruiken. De Duitse journalist Bastian Sick schreef er een boek over: ‘Der Dativ ist dem Genetiv sein Tod’ (De derde naamval is de dood van de tweede).

Dat kleine kinderen met naamvallen veel fouten maken is normaal, schrijft Rosemarie Tracy, taalkundige aan de Universiteit Mannheim. „Hun tussenoplossingen (zoals het gebruiken van de vierde in plaats van de derde naamval) verdwijnen weer zonder dat iemand moet ingrijpen.” Kinderen hebben alleen veel taalinput nodig – mensen die met hen praten en hun het juiste naamvalsgebruik laten horen.

Zo werkt dat voor iedere andere taal. Een moedertaal verwerven als je jong bent en je hersenen nog vormbaar zijn, is anders dan later een vreemde taal leren. „Als je ouder bent, is voor het leren van een taal meer hersenenactiviteit nodig, dus is het vermoeiender”, legt Wildemann uit. Het makkelijkst is het leren van talen als je jonger bent dan 6 jaar.

Een moedertaal verwerven we impliciet, zonder dat we de taalregels kunnen uitleggen. Waarom iets juist is, is inderdaad gewoon een ‘gevoel’.

„Voor Nederlandse kinderen is het leren van de Duitse taal trouwens bijzonder moeilijk”, voegt Anja Wildemann eraan toe. Dat komt doordat de Duitse taal veel grammaticale vormen heeft die in het Nederlands – en veel andere talen – niet bestaan. „De Duitse taal is in zichzelf een uitzondering.”

Er is tot slot ook een beetje troost voor alle Duitslerenden die met naamvallen worstelen. Zelfs als je de verkeerde naamval gebruikt, is dat niet zo erg. De Duitsers kunnen toch (bijna) altijd begrijpen wat je bedoelt (en soms doen ze het ook zelf fout). En begrip is toch het belangrijkste, of niet?



    • Brigitte Osterath