Opinie

Gun Mozart toch een beter libretto dan die racistische Toverfluit

Cultuurstrijd

Juist de klassieke uitvoeringspraktijk past zich voortdurend aan, weet .
Mozarts opera de Toverfluit: „Een zwart personage zingt een hele aria over het feit dat hij geen vrouw kan krijgen, omdat zwarte mensen zo lelijk zijn”. Foto Hans Klaus Techt

Ineens was ons land een hoop operafanatici rijker. Aanleiding was het nieuwe project van operaregisseur Lotte de Beer. Ze onderzocht met haar gezelschap Operafront of er een versie van Mozarts Toverfluit te maken valt waarbij de tekst wat minder tenenkrommend racistisch en seksistisch is. Vandaag, zaterdag 21 april, wordt de bewerkte opera gepresenteerd in het Compagnietheater in Amsterdam.

Het lijkt mij een goed idee. Ik hou veel van opera en vind het jammer dat ik bij de Toverfluit elke keer mijn verstand op nul moet zetten als een lelijke racistische of seksistische tekst die heerlijke muziek ontsiert. Opera’s hebben vaker te lijden onder stuitend slechte libretto’s, en dat is al ongemakkelijk genoeg zonder dat een zwart personage een hele aria moet zingen over het feit dat hij toch nooit een vrouw kan krijgen, omdat zwarte mensen zo lelijk zijn. Iedereen met een hart voor opera gunt de muziek van Mozart iets beters, zou je zeggen.

Verschillende rechtse opiniemakers waren echter totaal niet gediend van het plan van De Beer. Ze hoefden het resultaat van haar onderzoek niet eens af te wachten. Het oordeel was even hard als voorspelbaar: Mozarts genie wordt verkracht, typisch linkse slachtoffercultuur, van klassieke muziek moet je afblijven en vooral: dit mevrouwtje weet duidelijk niks van opera en heeft geen idee van de traditie waarin ze staat.

Klassieke uitvoeringspraktijk

Het is natuurlijk mooi dat iedereen zo begaan is met deze kunstvorm. Maar wie ook maar iets van de geschiedenis van klassieke muziek weet, kan niet anders dan hartelijk lachen om de kritiek dat Lotte de Beer zich buiten de traditie plaatst. Juist de klassieke uitvoeringspraktijk past zich voortdurend aan. Veel van onze meest geliefde componisten waren bij uitstek vernieuwers, rekten de grenzen op van wat mogelijk was. Het proces van verandering een halt toe roepen in naam van de traditie is op z’n minst nogal ironisch. Dat proces is de klassieke traditie.

Je vraagt je daarom af: gaat het de tegenstanders echt om de muziek? Of gaat het om hun eigen politieke obsessies? Aan de mensen die de Toverfluit op Twitter een geniaal meesterwerk noemden waar niet aan getornd mag worden, zou je willen vragen of ze tekst van Emanuel Schikaneder weleens echt gelezen hebben. Nog afgezien van het racisme en seksisme is die namelijk om te huilen zo slecht. Is dat echt het meesterwerk waar ze zo mee begaan zijn?

Lees ook: Waarom laat De Nationale Opera nooit eens een zwarte zangeres Papagena zingen?

En als dat zo is, waarom hoorden we ze dan nooit eerder over het feit dat in de gesproken intermezzo’s van de Toverfluit ook nu vaak al gesneden wordt? Zullen ze boos weglopen uit de bejubelde uitvoering van De Nationale Opera die komend seizoen hernomen wordt, omdat ook daar de gesproken tekst is ingekort? Of is dat opeens wel een prettige aanpassing om de moderne bezoeker tegemoet te komen?

Het is gevaarlijk om te raden naar intenties, maar de ophef van afgelopen week doet vermoeden dat een deel van de critici niet gedreven wordt door diep doorvoelde liefde voor Mozart, maar door honger naar een nieuw hoofdstuk in hun cultuurstrijd. Wat ze eigenlijk bedoelen is dat seksisme en racisme gewoon niet zo’n probleem zijn. Dat je daar niet zo over moet zeuren.

Maar laten we eens een gedachtenexperiment doen. Stel dat er hele nare homofobe teksten in de Toverfluit zaten. En dat een beroemde homoseksuele operaregisseur had gezegd: „In deze tijd waarin homo’s op straat in elkaar geslagen worden, wil ik deze tekst zo eigenlijk niet uitvoeren. Dat wil ik mijn zangers en mijn publiek niet aandoen. Laten we die paar homofobe zinnen schrappen.” Ik durf mijn hand ervoor in het vuur te steken dat rechts Twitter daar niet op dezelfde manier op was gesprongen.

Lees ook: dit korte gesprek met operaregisseur Lotte de Beer

Dan rest ons nog de aangepaste uitvoering zaterdag. Ik heb geen idee wat ik kan verwachten. Maar als ik een ding weet over Lotte de Beer, dan is het dat ze passie heeft voor opera. Dat het project wordt gemaakt vanuit een liefde voor de operatraditie, stemt dus hoopvol. Ikzelf geloof daarbij niet dat Mozarts werk staat of valt bij de racistische en seksistische teksten die erin zitten, maar dat is natuurlijk persoonlijk. Voor mij zit de waarde vooral in de muziek.

Maar tegen alle operafanaten die vinden dat Mozarts genie de nek om gedraaid wordt als je er een seksistische zin uithaalt, en al die mensen die blijkbaar specifiek naar de Toverfluit gaan voor Schikaneders libretto wil ik zeggen: wees gerust. Er zijn genoeg operahuizen waar die hele draak van een tekst integraal uitgevoerd wordt.

Koop vooral een kaartje, en hou de kunstvorm levend.