Een schaap keren doe je zo

Eerste Hulp Bij Dieren

Weinig verstoort een mooie lentedag zo wreed als een schaap op zijn rug. Maar hoe krijg je het weer op vier poten?

Zouden er mensen zijn die schapen vermoorden door ze op hun rug te draaien, zoals Roxy deed, een romanpersonage van Esther Gerritsen? „Hij hijgt al snel. Zijn ingewanden duwen op zijn longen, hij krijgt het benauwd, als hij lang zo blijft liggen, zal hij stikken.” Ze deed het in een opwelling. „Op zijn rug doet hij nog onnozeler aan. De poten in de lucht bewegen oenig mee op het ritme van zijn ademhaling. Hij probeert niet eens om zichzelf te redden.” De volgende dag zijn er zeven schapen dood.

De Texelse schapenboer Hans Witte vond twee weken geleden nog een schaap in de wei. De lammetjes ernaast. „Hartstikke dood.” Al kwam er waarschijnlijk geen ‘Roxy’ aan te pas.

Een drachtig schaap met een zware vacht loopt meer risico hulpeloos op zijn rug te komen liggen, maar het kan altijd gebeuren. „Wij hebben zo’n zeshonderd schapen, ik denk dat ik er wel dertig per jaar op hun rug aantref, het hele jaar door.” Zijn Schapenboerderij heeft wel 25 rassen, en het zijn vooral Texelaars die soms amechtig met hun stijve pootjes omhoog liggen. „Dat is een geblokt type, met een brede, vlakke rug. Heideschapen hebben een V-vormige rug, die draaien makkelijker weer op hun zij.”

Hoe dan ook: een schaap op zijn rug moet zo snel mogelijk terug. Het kan een uur duren, of twaalf uur, maar uiteindelijk sterft het.

Maar hoe keer je een schaap? Want weinig verstoort een mooie lentedag zo wreed als de aanblik van een schaap in doodsnood. En zoals de eigenaar van een bingohal gerust is als er iemand in de zaal zit die kan reanimeren, zo is een schapenboer blij met iedere voorbijganger die weet hoe hij een verwenteld schaap moet keren. De Texelse boer pakt het schaap aan de zijkant bij de vacht en duwt hem met een klein zetje weer overeind. Zelfs met een schaap van zeventig, tachtig kilo is dat nog te doen. Als hij hoort dat je een schaap eerst op zijn kont zou moeten zetten, zegt hij: „Lariekoek! Ik ben de zevende generatie schapenboer, en ik heb er nog nooit van gehoord.”

We bellen met Karla Westerman van Schapendokter.nl. Ze wil natuurlijk niet beweren dat een boer die al honderden schapen overeind heeft gezet, het bij het verkeerde eind heeft. Maar ze wil toch iedere voorbijganger die een verwenteld schaap ziet liggen, het achtereind aanraden. „Als je ’m eerst op z’n kont helpt, kunnen de ingewanden zakken en krijgt ’ie meteen lucht. Dan wordt-ie ook al snel minder duizelig.”

Het gevaar met zijwaarts draaien, legt ze uit, is dat je hem over de andere kant overeind draait als waarop hij op zijn rug gedraaid is. Dan is de kans groter dat er een darm of een deel van het maag-darmkanaal draait en afgeklemd raakt.

Als het schaap weer op vier poten staat, kan het nog wat draaierig zijn. Blijf er dan nog even bij, zodat het niet de sloot in waggelt.

Tot slot aan de schapendokter de vraag hoe lang een schaap overleeft op zijn rug. „Dat weten we niet. Of het langer dan twaalf uur kan duren, ga je natuurlijk niet testen. Een verwenteld schaap help je zo snel mogelijk overeind. En als je denkt dat het je niet lukt: loop er dan toch naartoe, soms schrikt het en schiet het alsnog vanzelf overeind.”