De burger mag wat zeggen – en houdt zijn mond

Dialoog met de burger Hoe betrek je burgers bij de lokale politiek? De Drentse gemeente De Wolden vroeg kiezers mee te denken over het collegeakkoord. De oproep leverde tachtig reacties op. „Er zit me niet zo veel dwars.”

Beelden uit De Wolden: de bibliotheek in Zuidwolde en het Hippisch Centrum in Veeningen. Inwoners lijken tevreden met het gemeentelijk beleid. De zittende coalitie kreeg er een zetel bij. Foto’s Sake Elzinga

Een zonnige weekdag in Zuidwolde. De winkelstraat is nagenoeg leeg, een enkeling laadt de fietstassen vol bij de Jumbo. Ernaast wordt gebouwd aan een betonnen geraamte van een winkelpand, uit de radio schalt ‘Weekend’ van Earth and Fire, dat liedje dat de jonge Jerney Kaagman zo verleidelijk zingt. Op het terras van de croissanterie drinken vrouwen koffie. Een warm briesje verspreidt hun woorden: „Nou, en dan ga ik naar de supermarkt en dan is de dag alweer bijna voorbij.”

In het Drentse De Wolden, waartoe Zuidwolde behoort, zijn geen grote problemen

In het Drentse De Wolden, waartoe Zuidwolde behoort, zijn geen grote problemen. De gemeente bevat evenveel hectares als inwoners (ongeveer 23.000): ze bestaat uit zeventien kernen, oude dorpen met molens en kerken, weilanden ertussenin. De burgers lijken tevreden met het huidige beleid: ze gaven bij de laatste verkiezingen de huidige coalitie, van Gemeentebelangen en de VVD, nog een zetel erbij.

Toch denken bestuurders en politici ook hier na over manieren om burgers te betrekken bij het beleid. Direct na de verkiezingen schreven alle partijen samen een ‘raadsbreed programma’, de ‘voedingsbodem’ voor het collegeakkoord. Vervolgens stuurden ze alle inwoners een brief met de vraag: wat ontbreekt er nog? Of wat moet er anders? De bewoners werd verzocht binnen een week te reageren.

Ruim tachtig reacties kreeg de raad. Qua toon verschillen ze nogal, qua inhoud ook. Waar de één het simpel houdt, grijpt de ander zijn kans om in een lang epistel naar zowel Adam Smith als Plato’s grot te verwijzen.

Toch vallen gedeelde zorgen te ontdekken. Verschillende inwoners maken zich druk om de snelheid waarmee auto’s over de buitenwegen razen. De maximumsnelheid is nu op veel plekken 80, „Russische roulette” voor wie wil oversteken. Een ander terugkerend thema is de Woldense landelijkheid: de gemeente is eigenlijk „veel mooier” dan het nabijgelegen en bij toeristen geliefde Ommen, aldus een briefschrijver. Maar het aantal vogels, bomen en houtwalletjes neemt af ten faveure van grote boerenbedrijven.

Oog voor de rest

Donderdagavond debatteerde de raad over de reacties, het collegeakkoord volgt volgende week. Gemeentebelangen en VVD gaan weer samenwerken, maar „juist als je een grote meerderheid hebt, moet je ook oog houden voor de rest”, zeg Jan ten Kate, lijsttrekker van Gemeentebelangen. Vandaar die brieven.

Voor De Wolden is dit ‘besturen met burgers’ niet helemaal nieuw. Sinds 2016 organiseert de raad ‘dialoogavonden’ over specifieke thema’s, waar burgers hun zegje kunnen doen. Pas na een raadsdebat over deze dialoog neemt de raad beslissingen.

Die avonden hebben niet gezorgd voor heel ander beleid, maar mensen hebben zich er wel gehoord gevoeld, zegt Jan ten Kate in zijn kamer op het gemeentehuis. Hij zit aan tafel met griffier Josee Gehrke en informateur Frits Alberts – ze vullen elkaar enthousiast aan.

„Bij de dialoogavond over het onveilige fietspad zat de zaal helemaal vol”, zegt Gehrke.

„De raad komt daar om te luisteren, niet om een verhaal te vertellen”, vertelt Ten Kate.

„Voorheen toetste je standpunten aan de samenleving, nu is het andersom”, aldus Alberts.

Bij het onveilige fietspad draaide de discussie om een stel oeroude eiken: om het fietspad te verleggen, moesten die sneuvelen. Dat leidde tot weerstand. Uiteindelijk werd besloten de dikste eiken te laten staan en andere om te hakken – met nieuwe aanplant ter compensatie. De dialoogavond heeft zin gehad, denkt Jan ten Kate: „Alle spelers in het veld horen elkaars emoties en argumenten.” Trots: „En het omhakken heeft géén bezwaarschrift opgeleverd van de natuurvereniging.”

De komende collegeperiode wil de raad weer een aantal dialoogavonden organiseren. De brief aan de inwoners kun je zien als het startschot hiervoor. Of de reacties op de brief direct van invloed zullen zijn op het collegeakkoord, is niet helemaal duidelijk.

„Nee”, zegt Josee Gehrke meteen.

„Dat weten we nog niet”, corrigeert Jan ten Kate.

„Als ze goede suggesties hebben, dan kijken we daarnaar”, zegt Frits Alberts.

Ten Kate: „Het gaat er vooral om: hebben we de goede onderwerpen te pakken?”

Ze doen het niet voor de bühne, benadrukken ze. Burgers hebben dadelijk écht wat te zeggen. Gehrke: „Neem het onderwerp duurzaamheid: in gesprek met de burgers beslissen we straks waar de accenten komen.”

Ze zijn nog maar een kleine twee jaar bezig met deze vorm van politiek bedrijven, het is voor henzelf dus ook nog nieuw, benadrukken ze.

Ten Kate: „Het blijft zoeken.”

Met de ruim tachtig reacties is Gehrke „heeeeeel blij”. „Ontzettend stoer”, noemt ze het, dat deze mensen de tijd namen om (vaak uitgebreid) te reageren. „Sommigen hebben echt ontboezemingen gedaan.”

Toch is het geen overweldigend aantal, op een bevolking van ruim 23.000. Een van de redenen lijkt de korte reactietijd: veel Woldenaren die deze zonnige weekdag rondlopen op de markt of in de Jumbo, hebben de brief niet gezien of nog niet opengemaakt. Of ze wilden wel reageren, maar hadden nog geen tijd.

Anderen zijn non-respondent uit overtuiging. Ze voelen zich al genoeg vertegenwoordigd door Dorpsbelangen, de verenigingen die bemiddelen tussen de bewoners van de Woldense dorpen en de gemeenteraad. Of ze hebben simpelweg niks te klagen. „Er zit me niet zo veel dwars”, zegt Hanneke (58). Een tijd geleden had ze een bouwkavel nodig, toen had ze wel haar zegje willen doen over het onderwerp bouwkavels. Maar sinds ze er een heeft, hoeft dat niet meer.

Véél te hard rijden

Voor de 69-jarige R. van der Meulen was het meteen glashelder: reageren heeft geen zin. „Het is altijd hetzelfde met de overheid. Ze zeggen: laat van u horen, dat doe je dan, en dan trekken ze zich er niks van aan.” Van der Meulen weet de gemeente zelf wel te vinden: zo zijn ze nu in gesprek over de auto’s achter zijn huis die véél te hard rijden. Zonder resultaat, zegt hij met een vrolijk defaitisme.

Die vrolijkheid lijkt endemisch. Een 62-jarige Woldenaar in zwarte coltrui die vertelt de brief „volslagen belachelijk” te vinden omdat de politiek in De Wolden toch wel „zo rechts als de neten” blijft, lijkt niettemin innig tevreden. „Ik heb gewoon niet zo veel met politiek. Als je je er niet mee bemoeit, heb je er ook geen last van.”

Bij de croissanterie geniet een tweetal van een uitgebreide lunch. Het gemeentehuis is om de hoek, maar de politiek voelt ver weg. Of ze willen vertellen waarom ze niet reageerden op de brief? „Nee hoor, hoeft niet.”