Opinie

5 tips voor de koning

Koningschap

Op 30 april is Willem-Alexander vijf jaar koning. Wat moet hij lezen om zijn koningschap beter te vervullen? Vijf columnisten van NRC Opinie geven hem een leestip.

Hoogheid, hier de rechtbank-agenda

Hoogheid! Hierbij treft u een attentie die u hopelijk op waarde kunt schatten. Het is de ‘persrol’ van deze week, ofwel het overzicht van alle zittingen die er in de week van uw lustrum bij de rechtbanken en gerechtshoven worden gehouden. Ik zit er (bijna) iedere week, behalve tegenover de rechters, ook tegenover uw portret, dat in de meeste rechtszalen prominent is opgehangen. Mijn blik blijft dan wel eens wat langer op uw gestalte rusten als het even wat minder spannend is.

U kiest een willekeurige zitting die u dan samen met uw dienstbare verslaggever kunt bezoeken. De zittingen zijn openbaar. Ook leken zijn welkom. Ik neem wel eens vaker iemand mee. De ervaring leert dat wie kalm uitlegt dat hij ‘als belangstellende’ een zitting wil bijwonen geen strobreed in de weg wordt gelegd. Hooguit trekken we wat verwonderde blikken van de procespartijen. Ik zeg dan meestal ter verklaring pers en u kunt op uw portret wijzen. Dat u het ook wel eens „in het echt” wil meemaken. Dat moet volstaan. De rechters zullen het ook zeker appreciëren.

Wat heeft u hier aan? Wel, er valt veel in de rechtszaal te leren. Over het menselijk tekort natuurlijk. Hebzucht, mateloosheid, lust, jaloezie, eigendunk etc. Over de togadragers die samen recht proberen te doen. Dat heeft grote waarde. Maar vooral over de problemen waar mensen in terecht komen. En wie zij eigenlijk zijn, die verdachten en slachtoffers. Het zal uw blik verruimen. Misschien niet na één zitting. Maar komaan, vaker mag ook. En dan praat ik u na afloop bij. Over de helaasheid der dingen, de treurigheid, de gekte, de slechtheid – maar ook de normaalheid van dit alles. Het is de achterkant van Nederland.

Ik kende ‘m niet.

Folkert Jensma

Lees dit gedicht van Ida Gerhardt

Een moerassig weilandje in de Achterhoek, een plas water blinkend in het voorjaarslicht. Er grazen wat mooie roodbruine koeien, ‘brandrode runderen’ en alles is stil hoewel vervuld van vogels. Op een bepaalde manier is het heel Nederlands, zó als je van Nederland houdt, van de kleuren, het licht, de geur – het sterke gevoel hier te horen. Plotseling een van het koor afwijkend vogelgeluid, bijna rollend getierelier. „Wat is dat”, zeg ik en meteen denk ik: tureluurs! want: ‘het wielend roepen’. Soms ken je een vogel door een gedicht, soms weet je wat je ziet en voelt door de woorden die iemand anders geschreven heeft.

Het zijn de woorden van de dichteres Ida Gerhardt die zich voorstelt hoe „de vogel met de rode poten, tureluur”, teruggekeerd uit Egypte daar óók zo heeft geroepen, zo ‘wielend’. En hoe een Nijlvisser hem daar zag en daardoor heeft „weet gehad/ en niet gehad” van het land waar de tureluur weer heen zou gaan. Hierheen, naar Nederland: „een groene uiterwaard,/ de planten op een blauwbazalten krib/ de regenwolken waar het licht door breekt.”

De twee tureluurs vliegen op en verdwijnen. Wij blijven achter, verbonden met de vogels die hier en daar horen, en meer thuis dan ooit.

Marjoleine de Vos

Anamnesis

Teruggekomen eer hij werd verwacht, over de bergen, uit het zuiderland

van akkerstroken en rimpelende Nijl:

de vogel met de rode poten, tureluur.

Ginds heeft, wanneer het oeverriet ontsteeg

het wielend riepen, in zijn ronde boot

van wilgenribben en huid de Nijlvisser

het kenterend tij gespeurd en weet gehad

en niet gehad, van kleuren van een land

dat hij nooit zag: een groene uiterwaard,

de planten op een blauw bazalten krib,

de regenwolken waar het licht door breekt.

Ida G. M. Gerhardt

Bestrijd het pessimisme

Majesteit, de allerbelangrijkste taak van een staatshoofd in onze tijd is het uitstralen van vertrouwen in de toekomst. Daar is alle reden toe: bijna overal leven mensen langer, gezonder, vrijer, veiliger en gelukkiger dan een eeuw geleden. Niettemin zijn veel Nederlanders somber en angstig gestemd, zij zien juist achteruitgang. Die kloof tussen feit en gevoel begint het land te verlammen. Om het vertrouwen te herstellen raad ik u aan om Enlightenment Now van Steven Pinker te lezen. Het is geen perfect boek, dat zijn boeken met een missie nooit, maar een duizelingwekkend perspectief op de menselijke ontwikkeling en vooral een pleidooi voor Verlichting. Verlichting omvat het inzicht dat vooruitgang ontstaat daar waar er ruimte is voor humanisme, kennis en technologie.

Op dit moment wordt die ruimte steeds meer bedreigd, niet door totalitaire regimes, want die hebben we altijd gekend, maar door ons eigen ongefundeerde pessimisme. De nostalgie naar vroeger belet ons te zien dat hoewel vooruitgang soms negatieve effecten heeft, we telkens in staat zijn die te corrigeren. Het oppervlaktewater is schoner, meer natuur wordt beschermd, ons voedsel is veiliger. Zelfs voor het meest knellende dilemma van vandaag, klimaatverandering, zullen we oplossingen vinden, hoe contra-intuitief dit nu moge lijken.

Een koning kan als enige uitstralen dat gevoelens en feiten beide hun plaats hebben maar niet met elkaar verward moeten worden. De toekomst vraagt om een heldere blik, het gebruik van al onze talenten en historisch besef. Met Pinker in de hand kunt u zonder aarzeling uw land voorgaan naar een nieuwe Verlichting.

Louise O. Fresco

Laat mij Couperus voorlezen

Nogal aanmatigend om als simpele burger de koning tips te geven. Alsof er ten paleize niet genoeg wordt gelezen! Een hele hofhouding van geleerde lakeien houdt kunst en wetenschap beter bij dan ik ooit in mijn dooie uppie zou kunnen. De hele dag door zijn er paleiselijke brainstormsessies met intellectuele pages.

Als ik dan toch wat tips heb, dan alleen maar omdat de lezers van NRC ze op hun beurt aan mij hebben gegeven. Die lezers schrijven namelijk dwingend voor wat ik moet zien en horen, alsof ik zelf een koning ben die ze ervan verdenken achter te lopen. Het kinderboek Where is my cow? van Terry Pratchett. De „overweldigende” film Requiem for a Dream van Darren Aronofsky. Buying Time van Wolfgang Streeck. En, nee, die heb ik ook allemaal nog niet gezien of gelezen, maar ze staan in mijn zwarte boekje, dat ik nu graag voor de koning leeg schud.

Zelf zou ik hem ter relativering Couperus voorlezen. Korte Arabesken. En dan daaruit het verhaal ‘Over der menschheid kinderlijkheid’. Vriend Jan legt er aan Couperus uit hoe kinderlijk alles is. Kinderlijk de wereld in landen te verdelen, kinderlijk koning of ‘prezident’ te zijn, kinderlijk aan politiek te doen, kinderlijk romans te schrijven. En dan de reactie van Couperus. Hij kijkt naar Jans manchetknopen en stelt vast dat hij over diens wereldvisie „niet de allerminste gedachte” heeft en „niet de allerminste opinie” kan uiten.

Maxim Februari

Geef ons wat extra suiker

Wat kun je een koning, die weliswaar vijf jaar regeert maar al zijn hele leven onderdeel van het koningshuis is, bieden? Mijn opa, de vader van mijn vader, was ook monarch – een krijger weliswaar. Hij heerste als een van de laatste vorsten over een uitgestrekt gebied aan de Liberiaanse kust, voordat het land een republiek werd. Als hij nog leefde, had hij wellicht wel wat krijgersadvies willen geven voor in de polder. Helaas moet ik het nu met mijn eigen creativiteit doen.

Allereerst moet ik bekennen niet per se een monarchist te zijn. En als we dan toch een vorst moeten hebben, moet het er één zijn die harmoniseert. Daarom raad ik het boek Ubuntu aan, van Zuid-Afrikaanse filosoof Mogobe Ramose. Ubuntu is een traditionele Afrikaanse wijsbegeerte die je vrij kunt vertalen naar ‘ik ben omdat wij zijn’.

Het is een manier van leven die veronderstelt dat mensen uit gemeenschappen – in al hun tonen, kleuren en aarden – inherent aan elkaar verbonden zijn. In zijn boek licht Ramose de levensfilosofie toe en het belang daarvan voor de aarde en mensheid. We moeten elkander als fundamenteel menselijk gaan zien en derhalve de soms moeilijke beslissingen om een ieder gelijke waarde toe te kennen, niet schuwen.

Deze saamhorigheid klinkt misschien zoetsappig maar in een tijd van bittere polarisatie – waar onze leiders vaak medeplichtig aan zijn – kunnen we zo nu en dan wel wat extra suiker gebruiken. Helemaal als die van een koning komt.

Clarice Gargard