NRC checkt: ‘Roken en drinken veroorzaken ongeveer evenveel slachtoffers’

Dat schreef Max Pam in zijn column in de Volkskrant.

Foto iStock

De aanleiding

In zijn column ‘Beweringen & Bewijzen’ in de Volkskrant schreef Max Pam vorige week over overheidsbeleid met betrekking tot onze gezondheid. Volgens Pam hangt dit „van inconsistenties aan elkaar”. Hij noemt het verdwijnen van de rookruimtes in cafés. „Wat is slechter, roken of drinken?” Hij geeft zelf het antwoord: „Ik ben geen deskundige, maar wat je zo van het internet kunt oppikken, is dat roken en drinken ongeveer even slecht zijn en gemiddeld even veel dodelijke slachtoffers veroorzaken.” Het laatste gedeelte checken we.

Waar is het op gebaseerd?

Pam laat telefonisch weten dat hij geen zin heeft om te reageren.

En, klopt het?

Volgens de Nationale Drugs Monitor 2017 van het Trimbos-instituut overleden er in 2015 19.224 mensen aan de gevolgen van roken. Het werkelijke aantal ligt nog hoger, schrijft Trimbos, omdat het effect van meeroken niet meegewogen is.

Het aantal sterfgevallen door roken komt tot stand door schattingen op basis van epidemiologisch onderzoek. Als maat wordt een PAR gebruikt: een schatting van welk deel van de sterfte aan een ziekte door roken komt. Die schatting hangt af van hoeveel meer kans een roker heeft op die ziekte dan een niet-roker.

Dan het aantal doden door alcohol. Daarbij verschillen de cijfers.

De Nationale Drugs Monitor gebruikt gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Deze vielen tot 2012 in twee categorieën uiteen: primaire en secundaire doden. Bij primaire sterfte aan alcohol gaat het om beroertes en alcoholgerelateerde ziektes en bij secundaire sterfte om dodelijke ongelukken onder invloed van alcohol. Het aantal doden door alcohol was tussen 2005 en 2012 rond de 1.722 per jaar. Sindsdien zijn er geen betrouwbare cijfers meer over de secundaire alcoholsterfte.

De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) schat dat tussen de 11 en 24 procent van de verkeersdoden het gevolg is van alcohol. Dat zou neerkomen op 69 à 150 verkeersdoden in 2016. Aan primaire oorzaken stierven volgens cijfers van het CBS in 2016 943 mensen. Trimbos schrijft wel dat alcohol niet altijd herkend wordt als doodsoorzaak. De werkelijke cijfers liggen dus, net als bij roken, nog hoger.

Zo is er bijvoorbeeld een onderzoek van de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) uit 2014. Daarin stond dat ongeveer 970 mensen per jaar sterven aan kankers, zoals darmkanker, die veroorzaakt zijn door overmatig alcoholgebruik.

STAP, het Nederlands Instituut voor alcoholbeleid, verwijst naar de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De WHO maakt internationale schattingen op basis van de sterfte, alcoholconsumptie en het verloren aantal levensjaren door alcohol. Volgens die schattingen is in Nederland 2,7 procent van het aantal doden te wijten aan alcoholgebruik. In 2012 zou dat neerkomen op 3.800 doden. Een fors verschil met de cijfers van het CBS. Maar ook deze schattingen komen niet in de buurt van het aantal doden door roken.

De WHO schat dat er wereldwijd jaarlijks meer dan zeven miljoen mensen sterven door roken en 890.000 mensen door meeroken. Aan de gevolgen van alcohol sterven er volgens de WHO 3,3 miljoen mensen per jaar. De meest recente cijfers daarover zijn van 2012.

Conclusie

In Nederland sterven er jaarlijks ruim negentienduizend mensen aan de gevolgen van roken. Bij doden door alcohol verschillen de cijfers, maar zelfs de hoogste schattingen komen niet eens in de buurt van het aantal doden door roken. We beoordelen de bewering daarom als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt

    • Diederik Huffels