Opinie

    • Clarice Gargard

De hartslag is luider dan de dood

‘Missie volbracht”, twitterde de president van de Verenigde Staten nadat het Amerikaanse leger met Britse en Franse bondgenoten luchtaanvallen op Syrische doelen had uitgevoerd. Dat waren dezelfde woorden die Bush tijdens de Irak-oorlog in 2003 uitsprak, waar hij sindsdien belachelijk om wordt gemaakt. Het ontbreekt Trump niet alleen aan historisch besef maar ook aan zorgvuldigheid bij het bombarderen van Syrië. Hij veronderstelt op zijn typische megalomane wijze dat hij hierin doet wat ‘juist’ is. Maar bestaat zoiets überhaupt als het op oorlog aankomt?

Afgelopen weekend besloot een grillige en trigger happy Trump om Syrië voor de tweede keer sinds zijn aantreden als president te bombarderen. Dit als waarschuwing vanwege een chemische aanval die door president Assad op de eigen bevolking zou zijn uitgevoerd. Het is onduidelijk hoe effectief de ‘volbrachte missie’ was, maar dat het tot escalatie heeft geleid moge – met een ziedend Syrië, Rusland en Iran die op wraak zinnen – duidelijk zijn. Toch stelt ook de Britse premier Theresa May dat nog een bombardement vanuit het Westen „legaal en moreel juist” was.

Ik moet denken aan de just war theory uit de christelijke theologie die in de praktijk soms door regeringen wordt gehanteerd, ter rechtvaardiging van oorlog. Je hebt een aantal voorwaarden waaraan je zou kunnen toetsen of oorlogvoering ‘rechtvaardig’ is. Een aanval moet bijvoorbeeld altijd het algemeen belang dienen, mag niet uit eigenbelang voortkomen en hoort uiteindelijk als hoogste doel vrede te hebben. Het frappante is dat het lijden van het volk dat gebombardeerd wordt niet volledig leidend is in de besluitvorming, maar vaak als collateral damage telt. Dat is alsof je huis in brand staat en men je woning redt, terwijl jij als bewoner door een vlammenzee verzengd wordt.

De meningen verschillen over de exacte oorzaak van het zevenjarig conflict in Syrië. Was het klimaatverandering, die de tergende droogte bracht die gewassen als rozijnen in de zon deed verschrompelen? Was het de onvrede onder de onderdrukte bevolking of is Assad de boosdoener, vanwege het brute geweld waarmee hij het protest tegen de onderdrukking van het regime beantwoordde?

Het lijkt er niet meer toe te doen, omdat Syrië inmiddels het geopolitiek speelveld is geworden van buitenlandse mogendheden die – als krachtpatsers in de sportschool – de spieren spannen om elkaar te intimideren, terwijl er bijna een half miljoen doden zijn gevallen en meer dan twaalf miljoen mensen ontheemd zijn geraakt.

De verloren mensenlevens worden ook in het analyseren van de burgeroorlog weleens als bijzaak gezien. Journalist en arabist Rena Netjes merkte in een artikel op Villamedia terecht op dat de slachtoffers in Syrië en de jongeren die met gevaar voor eigen leven voor democratie vechten de focus moeten zijn en niet welke wereldmacht een sticker voor het gelijk krijgt.

Ik las onlangs een interview in Trouw met IDFA-directeur Orwa Nyrabia, die van Syrische komaf is. In het interview bekritiseerde hij onder meer voorstanders van Assad die stellen dat de dictator het mindere kwaad is en pleitte hij voor een allesomvattende vorm van vrede „gebaseerd op waardigheid van alle burgers”. Een vrede waarbij mensenlevens vooropgesteld worden.

Of zoals dichter Suheir Hammad het poëtisch verwoordt in haar gedicht ‘Wat ik wil’: „Het leven is een recht, niet collateral of casual. De hartslag is luider dan de dood. Jouw oorlogstrommel is niet luider dan mijn ademhaling.” Dat zou het althans niet moeten zijn.

Clarice Gargard is programmamaker bij BNNVARA en publicist.
    • Clarice Gargard