Juncker pleegde ‘coup-achtige actie’, maar aftreden hoeft niet

Kwestie Selmayr

In harde bewoordingen veroordeelt het Europarlement de flitsbenoeming van Martin Selmayr tot hoogste EU-ambtenaar.

Martin Selmayr, die op omstreden wijze benoemd werd tot secretaris-generaal.Foo Patrick Seeger

De benoeming van Martin Selmayr tot hoogste EU-ambtenaar was „een coup-achtige actie waarmee de grenzen van de wet zijn opgerekt en mogelijks zelfs overschreden”. Dat staat in een woensdag met een zeer ruime meerderheid aangenomen resolutie van het Europees Parlement.

Amendementen waarin regelrecht Selmayrs aftreden werd geëist, haalden het woensdag niet, maar het Europarlement vraagt de Europese Commissie wel om diens benoeming, die het vertrouwen in EU-instellingen ernstig heeft aangetast, te „heroverwegen”. De affaire achtervolgt de Commissie sinds 21 februari toen Selmayr, de ex-kabinetschef van Commissievoorzitter Juncker, binnen tien minuten tot secretaris-generaal werd gepromoveerd. Dit tot ieders verrassing, inclusief die van de aanwezige eurocommissarissen.

Domper

De resolutie werd uiteindelijk aangenomen met een ruime tweederde meerderheid, een domper voor Juncker, die tot nu toe kon bogen op een goede, constructieve samenwerking met de Europese volksvertegenwoordiging. Ook binnen zijn eigen politieke familie, de christendemocratische EVP, was er veel kritiek op de ontransparante, haastige wijze waarop de promotie werd doorgedrukt. Juncker dreigde onlangs op te stappen als Selmayr tot vertrek gedwongen zou worden. De Commissievoorzitter zei indertijd zijn langjarige vertrouweling Selmayr dicht naast zich nodig te hebben in de laatste fase voor de Europese verkiezingen volgend jaar. Hij schatte in dat dit geen grote problemen zou opleveren. Daarmee maakte hij een kapitale misrekening, zo bleek woensdag opnieuw.

Lees ook deze column van Luuk van Middelaar: De ‘staatsgreep’ van een briljante ambtenaar

Het Europarlement kan Juncker formeel niet dwingen om zijn keuze ongedaan te maken, maar het signaal in de stevig geformuleerde resolutie is glashelder: dit had nooit zo mogen gebeuren. De volksvertegenwoordigers roepen de Commissie ook op om te ,,erkennen” dat de hele gang van zaken en de communicatie hierover aan pers, parlement en publiek ,,haar eigen reputatie negatief heeft beïnvloed”.

In een eerste reactie zegt Günther Oettinger, de eurocommissaris die over personeelsbeleid gaat, dat er naar zijn mening geen fouten zijn gemaakt, maar dat de Commissie open staat voor ,,een constructieve discussie”. Hij stelt een rondetafelgesprek voor met EU-instellingen om te kijken of procedures of regels aangaande benoemingen kunnen worden ,,verbeterd”. Oettinger benadrukt dat Selmayrs benoeming hoe dan ook niet ongedaan zal worden gemaakt. ,,We zullen dat niet doen.”

Om hogerop te komen moeten EU-ambtenaren zich doorgaans bewijzen in een reeks examens en procedures. Maar zij worden geregeld voorbijgestreefd door ‘buitenstaanders’, bijvoorbeeld van buitenaf meegekomen medewerkers van eurocommissarissen, die via sluipwegen vaste voet krijgen binnen het apparaat. Op dit ‘parachuteren’ is kritiek, ironisch genoeg ook van Selmayr, die de praktijk begin 2017 ,,demotiverend” noemde voor collega’s die wel door de ambtelijke molen moeten.

Parachute

Maar op 21 februari landde Selmayr zelf met een enorme parachute. Als kabinetschef van Juncker kon hij moeilijk in een keer tot secretaris-generaal (sg) worden benoemd - dat zou teveel van het goede zijn geweest - en dus werd hij als tussenstap eerst tot adjunct-sg benoemd, na een korte en deels in scene gezette sollicitatieprocedure. Kort daarna kondigde de zittende sg, de Nederlander Alexander Italianer, onverwacht zijn vervroegde pensioen aan, waarop Selmayr per direct tot sg werd gepromoveerd, zonder openstelling van de functie aan andere belangstellenden.

De dubbele flitsbenoeming duurde minder dan tien minuten en deed menig eurocommissaris in de vergaderzaal naar adem happen. Het onderzoek van het Europees Parlement wees later uit dat drie mensen al sinds 2015 wisten dat Italianer per 1 maart 2018 weg wilde: behalve Italianer zelf waren dat Juncker en Selmayr. Het per direct aanwijzen van een nieuwe sg mag volgens de regels, maar alleen als er sprake is van ‘een serieuze en urgente situatie’. Het Europarlement concludeert na een eigen onderzoek dat daar absoluut geen sprake van was.

Het Europarlement laat zich niet uit over de vraag of Selmayr competent is of niet, als secretaris-generaal, maar concludeert wel dat de Duitser „extreem snel” carrière heeft gemaakt en – anders dan zijn voorgangers – geen eerder ervaring had met het leiden van een grote, ambtelijke organisatie.