IMF: laat die rente héél, héél langzaam stijgen

Wereldeconomie Jaren van soepel monetair beleid hebben de wereld achtergelaten in een poel van schuld en speculatie. Voorzichtigheid is geboden, stelt het IMF.

Financieel adviseur bij IMF, Tobias Adrian, overziet de samenstelling van het halfjaarlijkse rapport over de financiële stabiliteit. Hij zei woensdag drie belangrijke risico’s te zien. Foto Andrew Harrer/Bloomberg

Boodschap van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) aan centrale bankiers: als u de rente gaat opschroeven, doe dat dan héél voorzichtig. Want het zeer ruime financiële klimaat dat voor het bestrijden van de kredietcrisis is geschapen, heeft het financiële systeem uiterst kwetsbaar gemaakt. In twee rapporten, de zogenoemde Fiscal Monitor over het begrotingsbeleid en het Global Financial Stability Report over de financiële stabiliteit, waarschuwde het IMF woensdag dat de wereldeconomie weliswaar gunstige tijden doormaakt, maar dat zich onder het oppervlak grote risico’s opbouwen.

Lees ook: De welvaartsgroei wordt nooit meer zo hoog als voor de crisis.

Het IMF stelt dat de risico’s voor de financiële stabiliteit in het afgelopen half jaar zijn toegenomen. In het ergste geval kan de daaruit voortkomende instabiliteit tot gevolg hebben dat er over drie jaar een nieuwe mondiale recessie is. Tobias Adrian, die de samenstelling van het halfjaarlijkse rapport over de financiële stabiliteit overziet, zei woensdag drie belangrijke risico’s te zien.

De eerste is dat de waardering van riskante beleggingen en bezittingen zeer hoog is. Normaal wordt op riskante leningen een veel hogere rente betaald dan op veilige staatsleningen, maar dat renteverschil is veel kleiner geworden. Die lage rentekosten dragen bij aan een stortvloed aan riskante leningen. Maar als de inflatie oploopt en centrale banken snel hun rentes verhogen, dan valt de bodem onder deze leningen weg. Hun waarde voor beleggers keldert dan, en de rentelasten voor de leners zelf gaan flink omhoog.

Opkomende landen lenen steeds meer, met name ook in Amerikaanse dollars. Bij een rentestijging komen zij in de problemen, en trekt het snelle geld zich even rap uit deze landen als het kwam. Bovendien betrekken niet-Amerikaanse banken die dollars hebben uitgeleend deze valuta niet zozeer van spaarders of beleggers, maar van andere banken. Als deze bron bij een crisis wegvalt, komen zij dollars tekort, waardoor het financiële systeem voor een deel droog komt te staan.

Dit was overigens met name in Europa een probleem tijdens de kredietcrisis van 2008. Banken betrekken geld op de korte termijn van andere banken, en toen dat stil viel door onderling wantrouwen, droogde het hele financiële systeem op. Nog steeds springt de Europese Centrale Bank in door dit soort ‘liquiditeit’ aan banken te verstrekken.

Schulden gaan omhoog

Tegelijk waarschuwt het IMF dat schulden over hele linie omhoog gaan. Wereldwijd staat nu 164.000 miljard dollar aan schuld van de particuliere (gezinnen en bedrijven) en de publieke sector (overheden) uit. Dat is, met 225 procent van het bruto binnenlands product (bbp), een record.

Met name China speelt een voorname rol bij die toename. Maar dat land is niet alleen: in westerse landen bedraagt de staatsschuld nu 105 procent van het bbp en dat is een niveau dat sinds de Tweede Wereldoorlog niet is voorgekomen.

Lees ook de column van Maarten Schinkel over hoe we omgaan met de sterk gestegen staatsschuld.

Vandaar dat een van de belangrijkste aanbevelingen van het IMF aan centrale banken gericht is. Bij een voortgaande economische opleving kan de inflatie gaan stijgen. Daar zullen centrale banken met hogere rentes op moeten reageren. Hen wordt aangeraden dat zeer voorzichtig te doen, en het ver van te voren duidelijk aan te kondigen. Hogere rentes zorgen voor hogere rentelasten dan waar veel overheden en bedrijven gewend aan zijn geraakt.

Dergelijke rust kan bedrieglijk zijn. De paniek van begin dit jaar op Wall Street, die overigens grotendeels weer is weggeëbd, kan als een waarschuwingssignaal worden beschouwd. Het IMF wijst erop dat op de beurzen weer meer gebruik wordt gemaakt van kredieten bij het beleggen, waardoor een schok kan worden versterkt.

Staatsschulden terugdringen

Maar belangrijker, volgens het Fonds, is dat met name staatsschulden in deze gunstige economische tijden worden teruggedrongen. Anders kan de hogere rente van straks zwaar gaan drukken op de begroting. Veel landen hebben dan niet de ruimte om bij een volgende recessie te dempen door hun begrotingstekort (en dus de staatsschuld) verder op te laten lopen.

Bovendien zou het financiële systeem er volgens het IMF bij gebaat zijn als de hervormingen voor de financiële sector ook echt geheel worden uitgevoerd. Beleidsmakers en politici moeten de roep om die hervormingen deels terug te draaien, weerstaan, zei Tobias Adrian vandaag. Die opmerking leek vooral gericht aan de Verenigde Staten, waar toenemende politieke druk is om de banken weer vrijer te maken.

    • Maarten Schinkel