De eerste niet-revolutionaire president

Cuba Wat voor man is Miguel Díaz-Canel, de vermoedelijke nieuwe president van Cuba? „Toen hij in de lokale politiek zat, fietste hij.”

Cuba’s president Raúl Castro (met rode das) en zijn beoogde opvolger Miguel Díaz-Canel (rechts van hem) op woensdag in de Nationale Assemblee. De bijeenkomst werd live uitgezonden op tv. Foto Irene Perez/Reuters

Hij wordt wel vergeleken met Richard Gere en draagt – anders dan zijn voorgangers Raúl en Fidel Castro decennialang deden - niet het bekende legergroen pak.

De woensdag door de Cubaanse regering aangekondigde opvolger van Raúl Castro, Miguel Díaz-Canel (57), zal hoogstwaarschijnlijk de komende jaren een van de weinige communistische landen op aarde leiden. De uitslag van de stemming is nog niet bekend, maar hij is de enige kandidaat.

Voor het eerst in zestig jaar krijgt Cuba een president die niet uit de Castro-familie afkomstig is en die niet meedeed aan de strijd van de revolutionairen in de jungle van de Sierra Maestra, eind jaren vijftig.

Maar of Díaz-Canel ondanks zijn jongere leeftijd ook verdere hervormingen in het land zal doorvoeren, is de grote vraag. In Santa Clara, de stad waar zijn wortels liggen en waar hij zijn eerste politieke stappen zette, wisselen hoop en scepsis elkaar af.

„Hij was hier tijdens de parlementsverkiezingen in maart en liep samen met zijn vrouw glimlachend het stemlokaal binnen. Dat beeld zien we hier niet zo vaak”, zegt Mercedes Molina Fernandes (53) terwijl ze haar stoep veegt vlak bij het Plein van de Revolutie. Ze is een van de meer dan een half miljoen kleine zelfstandigen in Cuba, na hervormingen die Raúl Castro doorvoerde door Cubanen toe te staan om kleine particuliere bedrijfjes te runnen, zoals hostels, restaurants of taxibedrijfjes. „Miguel Díaz is mijn generatiegenoot en hopelijk snapt hij de jeugd daardoor beter. Jongeren trekken weg, mijn twee neven zijn naar Miami vertrokken. Als je hier geen cuc verdient [convertible pesos, een munteenheid voor toeristen die gelijk staat aan de dollar, red.], dan red je het niet.”

Gammele wagens

Paarden trekken gammele wagens voort door de stoffige straten van Santa Clara en passeren de universiteit waar Díaz-Canel, van oorsprong ingenieur, na zijn verplichte dienstplicht een paar jaar aan verbonden was. Verderop staat het bekende mausoleum van Che Guevara met de stoffelijke resten van de van oorsprong Argentijnse arts wiens strijd onherroepelijk verbonden is aan deze stad. In 1958 liet hij een trein ontsporen vol soldaten en wapens, die door de Cubaanse dictator Batista naar het oosten van de stad was gezonden om Fidel en zijn rebellen te bestrijden.

„Als je in zo’n revolutionaire stad als Santa Clara geboren bent, dan word je vanzelf wel een strijder”, lacht Victor Hernández (82) van de Asociación de Combatientes, de vereniging van revolutionaire strijders. In het oude houten pand, met foto’s van een piepjonge Fidel, serveert hij mierzoete lauwe koffie.

„Ik ken hem als een gedreven, maar zeer eenvoudige man. Toen hij in de lokale politiek zat in Santa Clara liep hij naar het partijkantoor of stapte hij op de fiets. Hij geeft niets om luxe”, zegt Hernández.

Volgens hem is het communisme nog steeds vitaal en moeten veranderingen in Cuba niet te snel gaan. „Onze gezondheidszorg en onderwijs zijn de pilaren voor onze burgers, dit systeem is nog steeds het beste ter wereld.”

Maar Miguel Díaz-Canel, die woensdag in een lichtgrijs pak met pastelpaarse blouse verscheen in de Nationale Assemblee, waar hij als enige presidentskandidaat is benoemd, staat voor enorme uitdagingen, vooral economisch. De Cubaanse economie is, op het toerisme na, volledig afgezakt. Van het weinige dat Cuba produceert – suiker, koffie en tabak – zijn de prijzen gedaald, en linkse ideologische regimes die het land altijd steunden met geld en olie, zoals Venezuela, zijn bankroet.

„Er zijn genoeg socialistische regimes die toch de markteconomie hebben omarmd”, zegt analist en econoom Pablo Paulo Roberto. „De vraag is alleen hoe je het vormgeeft. Geef je de bevolking meer vrijheid, met het risico dat je als regime controle verliest. Of laat je buitenlandse investeerders toe, met als risico dat je Coca Cola en McDonald’s binnenhaalt, maar dan mogelijk wel de controle op je bevolking kan houden. Ik denk dat Cuba worstelt met dit soort vragen”, zegt de Braziliaan Roberto.

Correspondent Nina Jurna trok door Cuba en noteerde hoe het land reageert op de machtsoverdracht. Lees haar reportage hier: Cuba na de Castro’s

Uitgelekte video

Wat Miguel Díaz’ visie is op Cuba’s toekomst is, is vooralsnog schimmig. Tot nu toe heeft hij een low profile imago met weinig openbare optredens. In een uitgelekte video van de Communistische Partij, vorig jaar, ontpopt hij zich als felle tegenstander van dissidenten en kritische media.

„Of hij ook echt invloed kan uitoefenen, geloof ik niet”, zegt Orestes António, die met zijn dochter van tweeënhalf op het Plein van de Revolutie een ijsje eet.

„In Cuba weten we hoe machtig de familie Castro is. Als hij echt iets wil veranderen, zal hij eerst moeten laten zien dat hij loyaal is, dus het kan nog heel lang duren voordat hij iets hervormt”, zegt hij.

Op de achtergrond behoudt vertrekkend president Raúl Castro (86) nog veel macht. Tot 2021 blijft hij voorzitter van de Communistische Partij en van het leger. Zijn zoon en ex-schoonzoon bekleden topfuncties binnen diverse machtige ministeries. Dat de partij ondanks de historische verkiezing van de nieuwe president toch zo veel mogelijk rust wil creëren, blijkt uit het hele traject vooraf aan de machtswisseling. Tot het begin van de week was er nog niets officieel bekend en tastten de Cubanen in het duister of er werkelijk een wisseling van de wacht zou plaatsvinden. Aan de vooravond van de bijeenkomst lanceerde de assemblee via Twitter de hashtag #somoscontiniudad. Vrij vertaald: we gaan op dezelfde voet verder.

„Maar een nieuwe president zal hoe dan ook een nieuwe toekomst bepalen”, zegt hostelhouder Mercedes Molina. „Tijd is nu eenmaal niet terug te draaien.”

    • Nina Jurna