opinie

    • Tom-Jan Meeus

Als de staat zelfs uw burgerzin te koop zet

Dit is een land van handelaren. Maar ik zou nooit hebben bedacht dat de overheid een stichting mee bestuurt die burgerzin verkoopt. Dankzij sterk uitzoekwerk van De Groene weten we nu dat de kliklijn Meld Misdaad Anoniem ook Handel Misdaad Anoniem had kunnen heten. De publiek-private stichting die de lijn beheert, verkoopt de tips van burgers door aan gemeenten. Dan kunnen ook burgemeesters kloek tegen geboefte optreden.

Alles is hier wonderlijk aan. De overheidsbestuurders van die stichting zijn onder meer oud-topambtenaar van Justitie Stan Dessens, die aan de basis stond van de nieuwe Inlichtingenwet (Wiv), en Liesbeth Huyzer, lid van de korpsleiding van de Nationale Politie. Het midden- en kleinbedrijf, verzekeraars en de horeca besturen mee. Tarieven verschillen per gemeente: Amsterdam betaalt 47,50 euro per tip, Utrecht 22,50 euro.

En: tipgevers hebben geen idéé dat hun gegevens worden verpatst.

Maar stel je even voor dat die tipgevers dezelfde moraal als die stichting gaan hanteren, en óók een handeltje van hun kennis maken. Dan bellen ze de gemeente: „Mijn buurman slaat zijn vrouw.”

„Waar is het?”

„Dat is dan 50 euro.”

De scoop van De Groene staat niet op zichzelf. Deze week meldde de NOS dat de Kamer van Koophandel bedrijfsdata van zzp’ers doorverkoopt aan bureautjes die op Facebook adverteren. Vorige week onthulde NRC dat gemeenten algoritmen gebruiken om uitkeringsfraude te vinden. En we weten al lang dat de grote platforms – Google, Amazon, etc. – onze data verzamelen en vermarkten.

Intussen krijgen mensen voortdurend vrijheid aangepraat – vrijheid van denken, gedrag, opvattingen, klikken. Maar ons (digitale) handelen is een product in andermans handen geworden. Achter onze rug zijn we voortdurend te koop, en worden we voortdurend verkocht.

Laatst merkte ik toevallig dat een databedrijf onzinnige reisgegevens over mij, zogenaamd vergaard met Wifi-trackers, gebruikte voor een onderzoek (kosten: 40.000 euro) voor de provincie Noord-Holland. Ik schreef erover, de Staten stelden vragen, vorige week kwamen de antwoorden. Het betrof een verwaarloosbaar foutje, las ik, een „afwijking” in de database „van minder dan 0,1%” – niets aan de hand.

Zo is nu de mentaliteit achter de stiekeme handel in ons (digitale) bestaan. De bedoelingen van betrokken overheden en bedrijven zijn zo verheven, hun producten zo mooi, dat hun blunders niets betekenen: mond houden, benadeelde burger, u stelt minder dan 0,1 procent voor.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.
    • Tom-Jan Meeus