Memoires van Comey zijn een afrekening met Trump

Boek

In zijn memoires A Higher Loyalty presenteert de voormalige FBI-baas zichzelf als een verdediger van instituties die onder druk staan door Trump.

Dinsdag is het boek A Higher Loyalty, waarin James Comey zijn verhaal doet, in de Verenigde Staten uitgekomen. Comey schrijft dat Trump een maffiabaas is. Foto Carlos Barria / Reuters

Donald Trump noemde hem de afgelopen dagen „een slijmbal”, „een verschrikkelijke FBI-directeur”, „een LEUGENAAR”. Volgens de Amerikaanse president hoort de ontslagen FBI-directeur James Comey in de gevangenis. Zo bewees hij Comey ook een dienst. Geen Amerikaan is het ontgaan dat op dinsdag Comeys boek A Higher Loyalty is gepubliceerd.

James Comey, op zijn beurt, vergelijkt de president met een maffiabaas. „Deze president is onethisch, niet gebonden aan de waarheid of aan institutionele waarden”, schrijft hij.

In mei 2017, drie maanden na het aantreden van Trump als president, werd Comey (57) ontslagen. Trump noemde „this Russia thing” als reden, dat ‘Rusland-dingetje’. Alleen dat al, zegt Comey, is genoeg reden om aan te nemen dat de president de rechtsgang in het Rusland-onderzoek belemmert – een reden voor een afzettingsprocedure door het Congres.

A Higher Loyalty, de memoires van Comey, is een afrekening met Trump, en vooral met de tijd waarin Trump groot kon worden. Volgens Comey staat de waarheid onder druk en worden instituties als de rechterlijke macht, de media én de FBI niet langer vertrouwd. Hij presenteert zichzelf als een verdediger van die instituties. Comey beschrijft hoe hij in zijn carrière, die begon als aanklager in New York, de kracht van instituties begon in te zien.

Stille kring van instemming

In New York leerde Comey de maffiafamilies kennen die destijds de onderwereld domineerden. De mores van die families herkent hij bij Trump en zijn entourage. Comey: „Het Leven van Leugens. De stille kring van instemming. De baas met volledige controle. Loyaliteitsbeloftes. Een wij-tegen-zij-wereldbeeld. Liegen over kleine en grote dingen, ten dienste van een erecode.” Trump eiste ook loyaliteit van Comey, tijdens een ongemakkelijk diner voor twee in het Witte Huis. Ook suggereerde hij dat Comey het onderzoek naar de voormalige Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn zou stopzetten. Flynn is een centraal figuur in het Rusland-onderzoek. Dat voedde meteen een vijandschap tussen Trump en Comey.

Maar de relatie tussen beide mannen is ingewikkeld. Ook Trump heeft redenen om zijn aartsvijand dankbaar te zijn. James Comey heeft Trump een (misschien beslissend) zetje gegeven bij de presidentsverkiezingen. Comey wordt „licht onpasselijk” als hij daaraan denkt, zei hij tegen de Senaat. Maar de aanwijzingen, vorig jaar geleverd door datajournalist Nate Silver, zijn overtuigend.

Lees ook: Comey noemt Trump ‘moreel ongeschikt’ om president te zijn

Lange tijd deed de FBI, onder leiding van Comey, onderzoek naar de e-mailaffaire van Hillary Clinton. Als minister van Buitenlandse Zaken had Clinton, tegen overheidsregels in, een privéserver gebruikt om werkmail te sturen en te bewaren. Comey had vanaf het begin door dat het onderzoek waarschijnlijk niet tot vervolging zou leiden. Hij beëindigde het in de zomer van 2016, maar verweet Clinton „ernstige nalatigheid”.

Op 28 oktober 2016, vlak voor het einde van de campagne, maakte Comey duidelijk dat de kwestie nog lang niet vergeten was. Mails van Clinton waren aangetroffen op de laptop van Anthony Weiner, de echtgenoot van Clintons stafchef. Weiner had seksueel getinte berichten gestuurd naar een minderjarige en daar deed de FBI onderzoek naar. De aangetroffen e-mails „hebben betrekking op het onderzoek”, schreef Comey.

Het effect op de Clinton-campagne was rampzalig. De populariteit van Clinton, tot die tijd de ruime koploper, duikelde volgens Silver met 1 tot 3 à 4 procentpunt. Genoeg om drie belangrijke swing states te verliezen.

Vertrouwen schaden

Tegelijkertijd deed de FBI onderzoek naar Russische inmenging in de verkiezingen, en de mogelijke betrokkenheid van medewerkers van Trump. Daarover zweeg Comey, mede omdat hij bang was dat zo’n onthulling het vertrouwen van Amerikaanse kiezers in de democratie zou schaden – precies wat de Russen volgens hem wilden. President Barack Obama was het overigens met hem eens.

Er speelde ook iets anders. Comey dacht, schrijft hij, dat Clinton de verkiezingen wel zou winnen. Hij maakte zich zorgen wat kiezers zouden zeggen als het Weiner-onderzoek pas maanden later bekend zou worden gemaakt. Het zou de indruk wekken dat hij stiekem voor Clinton was, en dat zou afbreuk doen aan de geloofwaardigheid van de FBI.

Dit is de paradox van James Comey. Hij presenteert zich als apolitiek, iemand die boven de partijen staat. Het instituut is voor hem wat telt. Maar de Clinton-affaire laat zien dat hij in de kern denkt én handelt als een politicus.

    • Guus Valk