Criminelen profiteren van inconsistente regels wapenhandel

Wapenhandel Uit onderzoek blijkt dat er steeds meer zware wapens beschikbaar zijn in Europa. Zonder nieuw beleid dreigen nog zwaardere wapens uit conflictgebieden als Oekraïne en Libië in handen te vallen van criminelen en terroristen.

Vuurwapens die door de politie in beslag zijn genomen. Foto Koen van Weel/ANP

Het geweld in de Nederlandse onderwereld is voor criminologen en wapenexperts in heel Europa een afschrikwekkend voorbeeld, vertelt onderzoek Nils Duquet van het Vlaams Vredesinstituut. „Het is schokkend om te zien dat jonge jongens zich letterlijk een weg naar boven hebben geschoten in de hiërarchie van de drugsmaffia”, aldus Duquets. „Het leidt tot een dramatische vicieuze cirkel: geweld zwengelt de vraag naar wapens aan en de beschikbaarheid van meer wapens leidt altijd tot nog meer geweld.”

Duquet presenteerde dinsdag in Brussel de resultaten van een onderzoek naar de wapenhandel in Europa. Conclusie 1: de beschikbaarheid van zware wapens neemt toe in Europa. Conclusie 2: ondanks een nieuwe Europese wapenrichtlijn uit 2017 maken illegale wapenhandelaren nog altijd gebruik van verschillen in nationale wetgeving en de gebrekkige naleving van bestaande Europese regels. Conclusie 3: zonder nieuw beleid dreigen nog zwaardere wapens zoals raketwerpers uit de conflictgebieden Oekraïne en Libië in handen te vallen van criminelen en terroristen.

Lees ook dit verhaal van Jan Meeus: Keihard en nietsontziend: hoe de nieuwe Holleeders de onderwereld overnemen

Directe aanleiding voor dit onderzoek waren de aanslagen in Brussel en Parijs, waarbij terroristen in Europa verkregen zware wapens gebruikten. In sommige gevallen waren die wapens legaal verkregen door criminelen, die ze vervolgens illegaal door verkochten. Duquet hoopt dat zijn werk Europese politici en beleidsmakers helpt bij het maken van goed beleid.

Volgens Duquet staat vast dat de meeste wapens die de terroristen in Brussel en Parijs gebruikten, uit hetzelfde circuit komen waar drugscriminelen hun wapens kopen. „Bij de aanslagen zagen we terroristen met een verleden in de georganiseerde misdaad die hun oude contacten gebruikten voor de aanschaf van wapens.”

Slowakijeroute

Monique Bruinsma doet in Nederland al ruim 15 jaar onderzoek naar de beschikbaarheid van en de handel in wapens. Ze heeft voor het project van Duquet het Nederlandse deel geschreven, samen met Toine Spapens.

Ze signaleren dat in veel Europese landen op nationaal niveau wapenhandel vaak ondergeschikt is aan andere vormen van georganiseerde misdaad, zoals bijvoorbeeld drugshandel. Dat heeft twee oorzaken: wapenhandel is qua omvang relatief klein en wordt er door criminelen vaak naast de handel in drugs bij gedaan.

Bij de Nederlandse politie heeft wapenhandel lange tijd weinig prioriteit gekregen. Haar wapenspecialisten zijn vaak zo overbelast dat betrouwbare cijfers over inbeslaggenomen wapens ontbreken. Door het oplopende geweld in de onderwereld heeft wapenhandel inmiddels wel weer prioriteit bij de opsporingsdiensten en het OM.

Dat komt mede door de vondst van twee omvangrijke partijen wapens eind 2014 en medio 2015. Saillant detail: een deel van die wapens was afkomstig uit Slowakije. Het ging om automatische geweren en pistoolmitrailleurs van het merk Ceská Zbrojovka. De wapens waren in Slowakije onklaar gemaakt voor gebruik en konden daarom volgens de Slowaakse regels zonder vergunning worden geëxporteerd. Eenmaal in de handen van een kundige wapenexpert konden de wapens echter weer schietklaar gemaakt worden. Er zijn via de Slowakijeroute sinds 2014 naar schatting 10.000 zware wapens op de Europese markt gekomen en een deel daarvan is gebruikt in Brussel en Parijs.

Lees ook het interview met Pieter-Jaap Aalbersberg, politiechef Amsterdam: ‘Cocaïnehandel Amsterdam levert wekelijks miljoenen op’

„De vondst van deze grote partijen wapens heeft in Nederland alarmbellen doen afgaan”, zegt Bruinsma. „Vaak zijn wapens een bijvangst van onderzoek naar bijvoorbeeld drugshandel. Toen er in korte tijd twee grote partijen wapens werden aangetroffen, was de vraag of er sprake was van een professionele bende die zich uitsluitend richtte op wapenhandel.”

Daar is volgens Bruinsma vooralsnog niets van gebleken. Maar het is volgens haar wel onmiskenbaar dat er in Nederland steeds vaker zware wapens worden gebruikt en verhandeld. „Die trend is alleen moeilijk te kwantificeren vanwege het ontbreken van betrouwbare cijfers.”

Een van de opvallendste trends is dat steeds vaker wapens in onderdelen worden gekocht, veelal via internet. Dat kan legaal omdat in andere Europese lidstaten onderdelen, zoals bijvoorbeeld de body van een pistool, zonder vergunning verkocht worden. De verschillende onderdelen worden dan in Nederland verzameld en als een bouwpakket in elkaar gezet.

Glock-bouwpakket

Zo werden er in de eerste helft van 2015 dertig pistolen van het merk Glock in beslag genomen waarvan de kast legaal in Oostenrijk was gekocht en de andere onderdelen legaal in de VS. Het is lucratieve handel. De onderdelen voor een Glock kosten bij elkaar opgeteld 400 euro, aldus Bruinsma. „In het criminele milieu wordt voor sommige modellen van het merk Glock 3.000 euro betaald.”

Het voorbeeld van de Glock laat volgens Duquet zien wat er mis is met de Europese wapenregulering. „Zo lang het mogelijk is om in Oostenrijk zonder vergunning wapenonderdelen te kopen waarvoor je in Nederland wel een vergunning nodig hebt, maak je het criminelen wel heel gemakkelijk”, zegt hij. Vandaar zijn conclusie dat de wetgeving van Europese lidstaten beter op elkaar moet worden afgestemd. Ook is op Europees niveau meer onderzoek nodig naar de risico’s van smokkel en de gevolgen van wapengeweld. „Alleen zo is het mogelijk om zwaar geweld als in Nederland te voorkomen.”

En dat geldt volgens Duquet ook voor aanslagen zoals in Parijs en Brussel. „Die vallen niet los te zien van het gemak waarmee zware wapens kunnen worden gekocht.” Hij wijst op het gevaar dat in landen als Oekraïne en Libië nog veel zwaardere wapens als bijvoorbeeld raketwerpers vrij dreigen te komen. „Als we niks doen komen dat soort wapens vrij beschikbaar voor criminelen en terroristen.”

    • Jan Meeus