Meer dan 100 genen beïnvloeden kleur van ons haar

Genetica

Rotterdamse onderzoekers hebben 124 genen ontdekt die haarkleur bepalen. Veel meer dan tot nu toe gedacht en er komen er nog meer.

De kleur van iemands haar wordt bepaald door de verhouding tussen twee pigmenten: eumelanine en pheomelanine. Foto Istockl

Haarkleur lijkt zo’n simpele erfelijke eigenschap. Op school leren we dat maar een paar genen iemands haarkleur bepalen. Maar in werkelijkheid beïnvloeden meer dan 100 plekken in het erfelijk materiaal of een mens blonde, bruine, zwarte of rode haren heeft. Dat vond een internationaal team van onderzoekers onder leiding van Erasmus MC Rotterdam en King’s College London. In Nature Genetics presenteren ze 124 genen die meespelen bij de haarkleur. Tot nu toe waren er slechts 13 bekend.

Uit eerder onderzoek bleek al dat haarkleur voor 97 procent door het erfelijk materiaal bepaald is. De haarkleur is het gevolg van pigmentatie, en wel van de pigment melanine. In zoogdieren zijn er twee soorten melanine: het bruinzwarte eumelanine en het roodgele feomelanine. De verhouding tussen de twee melanines in de cellen van een mens bepalen zijn haarkleur.

Lees ook: Dankzij DNA weten we nu ook de huidskleur van een verdachte

De wetenschappers analyseerden de genetische data van bijna 300.000 mensen met Europese afstamming uit de databanken 23andMe en UK Biobank. Deze mensen hadden een genetische analyse laten doen en hun kenmerken zoals de haarkleur opgegeven. Met wiskundige methoden vergeleken de onderzoekers de genetische informatie op miljoenen locaties op het genoom. Op deze manier vonden ze 124 genen die de haarkleur beïnvloeden en dus te maken hebben met pigmentatie. Deze regelen bijvoorbeeld de productie, het verwerken en het transport van melanine in de cel.

Met deze 124 genen kunnen de onderzoekers met grote precisie terugrekenen welke haarkleur een mens met een bepaalde DNA sequentie waarschijnlijk heeft. Dat werkt het best voor zwart en rood haar – voor blond en bruin haar is het nog iets minder precies. „We hebben nog steeds niet alle genen gevonden die invloed hebben op de haarkleur, maar we zijn de doel nu naderbij gekomen,” zegt Manfred Kayser van de afdeling Genetische Identificatie van het Erasmus MC.

Dilemma voor genetici

Voor genetici zou het makkelijk zijn als elk kenmerk bepaald zou worden door alleen één gen. Maar dat is zelden het geval. In plaats daarvan beïnvloeden vaak tientallen of honderden genen een kenmerk. Hun individuele invloed is niet zo groot, daarom zijn ze moeilijk te vinden, zegt Kayser. „Dat is een typisch dilemma, niet alleen voor haarkleur maar ook voor vele volksziekten zoals diabetes.” Oogkleur en huidskleur worden eveneens bepaald door tientallen genen.

De samenhang tussen erfelijk materiaal en haarkleur is niet alleen voor genetici interessant maar ook voor rechercheurs en het Nederlands Forensisch Instituut. Het maakt het mogelijk om van een DNA monster - gevonden op de plaats delict - de haarkleur van de dader eruit af te leiden. Zo’n test hebben Manfred Kayser en zijn collega’s reeds ontwikkeld. Sinds 2017 mag deze test in Nederland voor forensisch onderzoek worden gebruikt. Met de resultaten van dit onderzoek gaan Kayser en zijn team een nieuwe test ontwikkelen die nog preciezer werkt.

    • Brigitte Osterath