Macron kan Europa nog niet naar zijn hand zetten

De toespraak van de Franse president Macron in het Europees Parlement kon dinsdag lang niet alle parlementariërs overtuigen. En dan krijgt hij ook de Frans-Duitse motor nog niet op gang.

De Franse president Emmanuel Macron tijdens zijn speech in het Europees Parlement. Foto Jean Francois Badias/AP

Kan Emmanuel Macron de Europese Unie op sleeptouw nemen? Begin dit jaar luidde het antwoord op die vraag nog volmondig ja. Maar dinsdag in Straatsburg maakte de Franse president tijdens een bezoek aan het Europees Parlement een minder strijdvaardige indruk dan gewoonlijk. „Het was geen speech waarvoor iedereen op de banken ging staan”, zegt Europarlementariër Hans van Baalen (VVD).

Toegegeven: mede door de bij vlagen zeer excentrieke vragen van Europarlementariërs zelf („Schiet Frankrijk Griekenland te hulp als het wordt aangevallen door Turkije?”) stuiterde het debat alle kanten op en had het meer weg van een vragenuurtje. Macron probeerde beleefd overal antwoord op te geven, maar in drie keer twintig minuten kon de breedsprakige president minder woorden kwijt dan hem lief is.

Af en toe leek hij uit balans. Bijvoorbeeld tijdens de veruit meest emotionele fase van het debat, toen Macron reageerde op kritiek op zijn besluit om, samen met het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, aanvallen uit te voeren op Syrische chemische laboratoria. „De rechten en principes voor ons, en de harde werkelijkheid voor de anderen - dat is niet acceptabel”, zei de president met luide stemverheffing. „We zullen het Syrië van morgen niet bouwen als we wegkijken.”

Duits enthousiasme valt tegen

Macrons grootste probleem betreft echter vooral de voor de EU belangrijke Frans-Duitse motor. Die wil maar niet op gang komen. In januari kon Parijs nog hopen op de geboorte van een zeer pro-Europese - en dus Frankrijk welgezinde - regering in Berlijn. Maar nu de nieuwe coalitie van bondskanselier Merkel er is, blijkt de animo voor Macrons vergezichten minder groot dan gedacht. De recente verkiezingen in Italië, en de langdurige politieke onzekerheid waar deze toe hebben geleid, maken het ook moeilijker om Europees grote knopen door te hakken.

Zijn partij is al begonnen met de verkiezingsstrijd van 2019. Lees ook: marcheurs van Macron weten precies bij wie ze aanbellen

Voelt hij de bui hangen? Over de grote hervormingsplannen rondom de eurozone waarmee hij al maanden Europese hoofdsteden langsgaat, zei Macron dinsdag opvallend weinig. Tot opluchting van Van Baalen, wiens regeringspartij VVD zenuwachtig wordt van al het gepraat over extra geld en solidariteitsmechanismen voor de eurozone. „Ik denk dat hij het onderwerp heeft gemeden omdat hij is gaan beseffen hoe gevoelig het ligt.”

Bijna een jaar geleden haalde Brussel opgelucht adem toen met de verkiezing van de pro-Europese Macron het gevaar van een Franse terugtrekking uit de EU was afgewend. Terwijl Macrons tegenstrever Marine Le Pen met haar Front National had gepleit voor een mogelijk referendum over ‘Frexit’, liet Macron zijn aanhang bij campagnebijeenkomsten met Europese vlaggetjes wapperen. Na zijn winst in de tweede stemronde op 8 mei 2017 liet hij zich voor het Louvre op de klanken van de Europese hymne toejuichen.

Herkansing in Berlijn

Maar hoewel hij in Brussel voor een optimistische dynamiek gezorgd heeft, zijn de resultaten van Macrons voorgestelde hervormingen tot dusver pover. Donderdag krijgt Macron een herkansing. Dan gaat hij naar Berlijn om te proberen Merkel tijdens een vier uur durende werksessie opnieuw voor zich te winnen.

Lees hier meer over de toespraak van Macron vorig jaar aan de Sorbonne-universiteit van Parijs: Macron wil met EU nieuwe fase in

Het Europees Parlement was dinsdag aan de beurt. Het bestaan daarvan, en van de EU in het algemeen, noemde de Franse president „een wonder” van vrede en individuele vrijheid dat nergens anders ter wereld bestaat. Maar intussen voelt alles misschien wel te vanzelfsprekend. „Ik hoor bij een generatie die de oorlog niet heeft meegemaakt en die de luxe heeft om te vergeten wat eerdere generaties hebben meegemaakt”, zei Macron. „Ik wil niet bij een generatie van slaapwandelaars horen.”

„U wandelt een beetje alleen”, riposteerde de centrum-rechtse Franck Proust, lid van de christen-democratische fractie, een tikkeltje vilein. In Frankrijk mag Macron de politieke orde met ongekende energie en politieke moed dan naar zijn hand hebben weten te zetten. In Europa gelden volgens Proust andere regels. „Anders dan in Frankrijk gaat de Europese politiek via consensus.”