Foto Merlijn Doomernik

‘Geen kinderen kunnen krijgen is een heel eenzaam verdriet’

Daan Gielis debuteert op haar negenenveertigste met La Holandesa. De film gaat over Maud, die geen kinderen kan krijgen en op vakantie in Chili dan maar een kind ontvoert. Gielis baseerde de film deels op haar eigen ervaringen.

Ze heeft haar kinderloosheid tegenwoordig geaccepteerd, maar er was een tijd dat ze geboortekaarten die in de bus vielen weer naar buiten duwde. Het eerste lange script van Daan Gielis (49) is zoals meer filmdebuten een roadmovie én een heel persoonlijk verhaal. In La Holandesa, onder de regie van Marleen Jonkman, krijgt haar hoofdpersoon, de recalcitrante Maud, tijdens een vakantie in Chili knallende ruzie met haar vriend. Ze weigert te accepteren dat ze geen kinderen kunnen krijgen. Maud vertrekt impulsief richting het noorden van het land, onderweg ontmoet ze het even eigenzinnige jongetje Messi en neemt hem mee op haar tocht.

Nee, ze heeft zelf nooit een kind ontvoerd, lacht Gielis in haar Amsterdamse woning, maar het script is wel gebaseerd op haar eigen ervaringen. Ook Gielis en haar vriend kregen na tien jaar proberen te horen dat Nederlandse artsen hen niet meer konden helpen bij het krijgen van kinderen. Gielis had toen al zeven IUI-pogingen achter de rug, waarbij zaadcellen in de baarmoeder worden gebracht, vier keer IVF geprobeerd, waarbij een bevruchte eicel wordt teruggeplaatst, en een miskraam gehad. Ook doorliepen ze het volledige traject voor een adoptie, maar uiteindelijk beslisten zij en haar vriend daar niet in verder te gaan. Gielis: „Op een gegeven moment ben je murw geslagen. En daar begint La Holandesa, je hebt echt alles geprobeerd en er zit niets anders op dan te accepteren dat het niet meer zal gebeuren.”

Gielis wilde absoluut geen zielige ziekenhuisfilm maken. Hoofdpersoon Maud gaat dus koppig haar eigen gang. Ze raakt tijdens haar trip met de ene na de andere local aan de praat en verzint telkens een nieuw levensverhaal voor zichzelf mét of zonder kinderen. De even fantasierijke Messi gaat er graag in mee.

Ongrijpbaar

„Je ziet dat Maud iemand is die altijd heel sociaal was, maar zich steeds meer heeft afgezonderd”, vertelt Gielis. „Geen kinderen kunnen krijgen is een heel eenzaam verdriet, omdat het zo ongrijpbaar is. Als iemand sterft kun je praten over hoe leuk die persoon was. Maar hier rouw je eigenlijk om niets.”

Net omdat het zo moeilijk onder woorden te brengen is, sloot ook Gielis zichzelf op een bepaald moment een beetje af van haar omgeving. „Dan kwam ik op een feest met allemaal vrouwen met dikke buiken en kinderen, maar zodra ik bij hen ging staan, viel het gesprek een beetje stil. Dan ging ik maar bij de mannen op het balkon bier drinken.”

Als iemand sterft kun je praten over hoe leuk die persoon was. Maar hier rouw je eigenlijk om niets

Daan Gielis

Ook een IUI en IVF-traject volgen, voelt enorm eenzaam, vertelt Gielis. „Het is iets wat je in je eentje moet doen, ongeachte hoeveel mensen je om je heen hebt.” Zo zijn er naast de talloze tegenslagen die je moet verwerken, de eindeloze ziekenhuisbezoekjes die bij een hormoonbehandeling horen. Gielis: „Ik werkte in die tijd bij Binger Filmlab en was vijf dagen in de week buitenshuis. Dus ik ging ’s ochtends vroeg naar het ziekenhuis, daarna even naar het Oosterpark om te huilen, om vervolgens mezelf opbeurend toe te spreken en naar mijn werk te fietsen.”

Erover praten was lastig, vertelt ze. „Je wil natuurlijk niet dat mensen na iedere poging vragen: En is het al gelukt? Daarnaast voel je je toch een beetje mislukt. Het is iets wat iedereen zomaar kan en jij niet.”

Reden

Hoe Mauds vriend met het acceptatieproces omgaat verneemt de kijker vooral via de voicemailberichten die hij achterlaat. Gielis: „Ik geloof dat het even pijnlijk is voor een man, maar het is wel anders. Als vrouw ben je er door alle behandelingen die je moet ondergaan heel praktisch en lichamelijk mee bezig. Daardoor wordt het ook een beetje jouw ding en kom je als stel snel wat verder van elkaar te staan.”

In de film horen we wel hoe Maud haar vriend verwijt ‘dat hij er nooit echt in heeft geloofd’ en dat dat de kans om zwanger te worden heeft verkleind. Gielis: „Mensen gaan zoeken: ligt het aan jou, ligt het aan mij. Maar soms is er geen reden. Bij ons is er nooit iets gevonden. Er zijn veel koppels die uit elkaar gaan tijdens zo’n traject; ik ben heel blij dat dat bij ons niet is gebeurd.”

De trailer van La Holandesa.

Ook goedbedoelde opmerkingen van buitenstaanders kunnen pijnlijk zijn, vertelt Gielis. „Ik vond het bijvoorbeeld heel vervelend als mensen zeiden: ‘Je bent altijd zo druk, maar als je op vakantie gaat, lukt het zeker’. Mensen wijten het dan toch aan je levensstijl. Terwijl een arts me ooit vertelde dat het helemaal niets te maken heeft met stress of hoe je leeft.”

Instinct

Als Maud in de film de vraag krijgt waarom ze zo graag kinderen wil, kan ze er opmerkelijk genoeg niet op antwoorden. Gielis: „Ik geloof dat het verlangen naar een kind een soort oergevoel is, maar als het niet vanzelf gaat wordt het volgens mij meer dan instinct, dan kan het een obsessie worden. Iedere keer als een poging mislukt denk je haast dwangmatig: hup nog een keer. Een gezin is nog het enige ideale plaatje.”

In de wachtkamer hoorde Gielis vrouwen die in hetzelfde traject zaten, vertellen dat ze pas gelukkig zouden worden als ze een kind hadden. „Dat vond ik zo schrijnend. En ook wel schokkend. Dan dacht ik weleens: daar zou je uitgehaald moeten worden.”

Lees ook de column van Rosanne Hertzberger: Of een kind gelukkig maakt, is een trieste vraag

Voor haar hielp het enorm toen iemand in het ziekenhuis vertelde dat ze ook op een andere manier ‘kinderen’ kon hebben. Gielis: „In eerste instantie denk je dan meteen aan de kinderen van andere mensen. Maar ik ben er verder over blijven nadenken en uiteindelijk serieus met schrijven begonnen. Een film maken is ook een beetje een kind op de wereld zetten.”

Hoewel het voor haar nooit een echte obsessie is geweest, had ze wel lang haar leven ‘on hold’ staan, voor het geval dát. Gielis: „Ik wilde al heel lang scenario’s schrijven, maar ik had leuke, vaste banen en als je een kind verwacht is dat beetje zekerheid wel handig. Ik vind het nu wel jammer dat ik er zo lang mee gewacht heb. Nu debuteer ik als een oude taart van 49.” Lachend: „Maar Michael Haneke was 47 en die is ook goed terecht gekomen.”

Zoektocht

Ook Mauds wispelturige gedrag in La Holandesa – het ene moment vraagt ze Messi om haar mama te noemen, het volgende moment vergeet ze hem compleet omdat ze met een vreemde in bed wil duiken – is volgens Gielis een zoektocht: „Het is enerzijds recalcitrantie: het maakt haar even niets meer uit. Maar daarnaast is ze ook op zoek naar wie ze nog is zonder haar kinderwens: Is ze nog vrouw? Is ze nog sexy?”

Gielis hoopt dat dat een boodschap is die mensen meenemen uit de film: „Je hoeft geen moeder te worden, om een geweldige vrouw te zijn.”

Heeft ze het tegenwoordig zelf wel volledig geaccepteerd? „Het steekt nog wel af en toe. Als Sinterklaas binnenvaart en ik door mijn raam al die kinderen zie wuiven, dan sta ik wel te huilen achter het gordijn. Tegelijkertijd denk ik niet dat ik er nog aan zou willen beginnen als ik nu te horen zou krijgen dat ik moeder kan worden. Je wil ook nog leuke dingen met een kind kunnen doen als het vijftien is.”

La Holandesa draait vanaf 26/4 in de Nederlandse bioscopen.