De laatste analoge kijkers

Kabel Het einde van analoge televisie is in zicht. Kabelaar Ziggo stopt er volgende week mee in Capelle, de rest van het land volgt later. Het radiosignaal blijft voorlopig analoog beschikbaar.

Paula Jansen kijkt analoge televisie in haar slaapkamer Lars van den Brink

Het einde van de analoge tv begint volgende week in Capelle aan den IJssel. Ziggo, Nederlands laatste grote aanbieder van analoge televisie, haalt in de Zuid-Hollandse plaats het analoge signaal van de kabel, want de stad is „qua grootte en inrichting representatief voor de rest van het land”. De rest volgt later. Het gaat om circa 1,1 miljoen toestellen. Voor de analoge radio hoeven we nog niet te vrezen, maar ook die wacht hetzelfde lot.

Acht vragen over dit omslagpunt in onze audiovisuele geschiedenis.

1 Wat is dat analoge signaal?

Analoge televisie via de kabel was lange tijd de gemakkelijkste manier van tv-kijken. Analoge zenders staan onversleuteld op de kabel waar de televisie op aangesloten is. Digitale zenders bevinden zich op diezelfde kabel, maar zijn wél gecodeerd. Er is een ontvanger nodig om dat signaal te decoderen, een settopbox. Volgens Ziggo is zo’n ontvanger meestal ingebouwd in tv’s van na 2010.

Een andersoortig analoog signaal, met antenne op te pikken uit de ether, is al sinds 2006 uitgeschakeld. Via de ether zijn op digitale manier – mét ontvanger – nog wel tv-zenders te ontvangen.

Voor analoge radio (FM) geldt hetzelfde: zenders luister je via de kabel óf de ether. Kabelaar Ziggo biedt in elk geval de komende twee jaar nog analoge radio aan via de kabel en heroverweegt daarna pas of ze dat zo houdt. Ziggo’s digitale alternatief is op het moment alleen te beluisteren via dezelfde ontvanger als de tv.

De meeste televisiekijkers kijken al digitaal

2 Wanneer stopt het?

Op 24 april gaat het Ziggo-signaal van de eerste kabels in Capelle aan den IJssel. Kleinere kabelaars als Delta in Zeeland kondigden al in 2017 aan met analoge tv te stoppen.

Analoge radio gaat voorlopig nog niet uit. De publieke en commerciële omroepen hebben afgesproken – binnen het samenwerkingsverband ‘Digital Radio’ – dat de analoge masten die het FM-signaal verspreiden pas uitgaan als 70 procent van de luistertijd digitaal is (via internet, DAB+ of de digitale tv). Nu is dat 42 procent.

De voorlopige voorspelling is dat in 2023 de drempel is bereikt. Als het gaat om radio luisteren we vooralsnog meer dan de helft van de tijd naar de analoge optie: FM radio.

3 Wie zijn er nog analoog?

1,1 miljoen huishoudens in Nederland volgens Ziggo, daarvan tappen er 300.000 hun zenders enkel via het analoge signaal. Het overige deel heeft wel op een hoofdtoestel in huis een digitaal signaal, maar extra exemplaren in slaapkamers en keukens draaien nog op analoog.

Zij die enkel analoog kijken, behoren vooral tot de éénpersoons- en laagwelstandige huishoudens, blijkt uit gegevens van Stichting KijkOnderzoek (SKO). Eenderde van deze groep is boven de 65 jaar.

Dan FM-radio, wie luisteren daar nog naar? Binnen de groep analoge luisteraars zijn de leeftijden van gebruikers van de ether gelijk verdeeld. De groep die voor audio nog de analoge optie van de kabel gebruikt, is wel voornamelijk vijftig jaar of ouder. De plek waar we met z’n allen het meest naar de radio luisteren is in de auto. Uit cijfers van het Audio Distributie Onderzoek blijkt dat meer dan de helft van de luistertijd op de weg is. Het collectief Digital Radio maakt er daarom werk van zoveel mogelijk auto’s door afspraken met de autobranche te voorzien van DAB+ radio’s.

Jacqueline Bierhorst van Digital Radio zegt dat het „moeilijk vast te stellen is hoeveel auto’s nu nog een FM-radio hebben. Wel weten we dat in 2017 een derde van de nieuw verkochte auto’s een digitale radio had en het bij 45 procent een optie was.”

4 Wat verandert er?

Voor televisies van na 2010 niet veel. In die toestellen zit over het algemeen een ontvanger ingebouwd die het digitale signaal decodeert. Het is dan slechts een kwestie van het digitale signaal aanzetten. Voor oudere televisies is wel een extra kastje nodig dat ervoor zorgt dat een digitaal signaal gedecodeerd kan worden. Bij zo’n settopbox hoort een nieuwe afstandsbediening. Voor wie al een kastje van Ziggo of een andere aanbieder gebruikt voor televisie, verandert niets.

FM-only radio’s in zowel de auto als thuis zullen – mocht het in 2023 zo ver zijn – vervangen moeten worden door radio’s die DAB+ ontvangen. Als je niet te zeer hecht aan het radiotoestel, is er natuurlijk altijd internetradio – eventueel via je smartphone – of zelfs radio via de digitale televisie.

5 Dan valt het wel mee, toch?

Nee. Tv-reparateur Albert Hagen, tevens technisch onderzoeker voor de geschillencommissie in Den Haag, ziet problemen die verder reiken dan wel of geen digitale ontvanger. Slechts een nieuwe settopbox is vaak niet voldoende, vertelt hij. „Het signaal dat zo’n kastje oppikt komt via de kabels die door het huis lopen. Voor een digitaal signaal zijn veel betere kabels of versterkers nodig dan voor een analoog signaal. Bij de hoofdtelevisie is dat meestal nog geen probleem, die zit dichtbij de kabels die door de grond lopen. Op het moment dat er andere toestellen op de kabels die door het huis lopen aansluiten heb je een heel stevig netwerk nodig. Dat is in de meeste huizen niet het geval.”

Het vervangen van kabels door het huis is een intensieve en kostbare operatie, stelt Hagen: „Ik denk dat veel mensen dan hun heil zoeken in een glasvezelaanbieder, of tv via het internet gaan kijken met bijvoorbeeld een Chromecast. Dit kan Ziggo klanten kosten”. Rondvraag langs andere reparateurs leert dat ook zij dezelfde mogelijke problemen met de verdeling van digitaal signaal herkennen. Ziggo bevestigt dat de kabels in huis niet hun verantwoordelijkheid zijn.

6 Wat levert het op?

De analoge televisiezenders bij Ziggo nemen eenvijfde van de totale bandbreedte in, zei Leo-Geert van den Berg, directeur van het vaste netwerk eerder tegen NRC. De ruimte die vrijkomt door ze van de kabel te halen zet Ziggo in voor beter internet, hogere beeldkwaliteit (4k) en stabielere digitale televisie. Nu is de internetsnelheid 400 megabit per seconde, maar die wil de kabelaar met de extra ruimte opkrikken naar 1 gigabit per seconde.

De overgang naar digitale radio scheelt een stuk minder ruimte op de kabel. Audiosignaal op de kabel is heel klein in vergelijking met een videosignaal, zegt Bierhorst van Digital Radio. „Stoppen met analoog via de FM-masten levert wel degelijk wat op. De masten zijn duur in onderhoud en verbruiken veel energie. Digitaal is zuiniger en het heeft een andere geluidskwaliteit.”

7 Scheelt het dan ook geld voor de klanten?

Dat niet, Ziggo geeft aan dat alle klanten nu al voor een digitaal abonnement betalen en dat analoge tv daar op dit moment ‘bij in zit’. Bij radio is het lastig daar een exact prijskaartje op te plakken. Via de ether is het radiosignaal gratis te ontvangen, ook als dat signaal digitaal is.

8 Zit de toekomst in het digitaal signaal?

In tien jaar is het aantal huishoudens met analoge tv afgenomen met 80 procent, blijkt uit cijfers van Stichting KijkOnderzoek (SKO). Dat de toekomst daar níet in zit, moge dan ook duidelijk zijn. Digitaal kijken doen we steeds meer, maar digitaal via de kabel – zoals bij Ziggo – is in de afgelopen twee jaar met 4 procent afgenomen. De digitale tv ontvanger via internet (Apple TV, Chromecast) heeft juist aan populariteit gewonnen.

Belangrijker is de vraag hoeveel tijd we hoe dan ook doorbrengen voor de televisie. De afgelopen twee jaar zakte de kijktijd van dagelijks gemiddeld 190 naar 178 minuten. Onder die kijktijd valt alles dat via een traditioneel scherm gekeken wordt. Dat kan zijn lineair (live) televisiekijken, programma’s terugkijken en kijken via ‘randapparaten’ als een dvd-speler.

Als het om luisteren gaat, doen we dat nog steeds vooral via de radio. Die neemt 76 procent van onze luistertijd in beslag. Muziekdiensten als Spotify en YouTube zijn de grootste concurrenten, maar radio verliest de laatste jaren wel terrein.

Of het DAB+ radiosignaal het zal winnen van radio via internet is nog maar de vraag. Zelfs de luistertijd in de auto – de radioplek bij uitstek – neemt af. Voor thuis luisteren geldt hetzelfde, terwijl het gebruik van de smartphone als afspeler ten opzichte van 2013 is verdubbeld van 13 naar 26 procent. Het lijkt erop dat het internet deze race om de radio nog wel eens kan gaan aanvoeren.

Per abuis is in de eerste versie van dit verhaal verschenen dat kabelaar Delta Zeeland in 2017 al stopte met het analoge signaal, dat klopt niet. Zij kondigden in 2017 aan te stoppen, daar beginnen ze mee in augustus 2018.