Opinie

    • Arjen Fortuin

Urenlang aan de cappuccino, terwijl de hoofddoeken steeds verder zakken

Zap Zondag begon de tweede serie van Onze man in Teheran. Thomas Erdbrink laat scherp zien hoe Iran moderniseert, en wat er ondanks de veranderingen hetzelfde is gebleven.

Onze man in Teheran is politieker dan andere VPRO-reeksen

Zaterdag vertelde televisiemaker Thomas Erdbrink in Het Parool een geweldig verhaal. Na het succes van Onze man in Teheran werd hij bij een lezing aangesproken door een vreemde figuur die beweerde Noord-Korea te vertegenwoordigen. Wilde hij net zo’n reeks maken over dat land? VPRO-watchers in Pyongyang! Zou Kim Jong-un meer houden van Taarten van Abel of van Koken met Van Boven?

Erdbrinks anekdote toont de dubbele verhouding tussen een westerse journalist en een dictatoriaal regime. Beelden van het dagelijks leven in Iran (en misschien zelfs in Noord-Korea) kunnen het imago van een land verzachten – zelfs als óók te zien is wat er mis is in de heilstaat.

Zondag begon de tweede reeks van Onze man in Teheran met een gesprek op het ministerie van informatie. Erdbrink kreeg complimenten, maar ook het dringende verzoek Iran niet als een achterlijk land af te schilderen. Er is zoveel moderniteit, er is zoveel rijkdom – film dát nu eens.

Nipkowschijf-winnaar Erdbrink liet zich even op sleeptouw nemen door een man van ‘pressTV’, die hem introduceerde in de kringen van de ‘überwealthy’: pakken van duizenden euro’s, contant betaalde Porsches, chique borrels vol subliem gesoigneerde mensen die overwegen hun bruiloft in Thailand te vieren. Veel gasten danken hun faam aan de explosieve groei van Instagram in het land – de aflevering had best ‘Groeten uit Iranstagram’ kunnen heten.

De opkomst van Instagram is niet de enige grote verandering die zich de afgelopen drie jaar in Iran heeft voltrokken. Mooi is het beeld dat Erdbrink schetst van de opkomende coffeeshops, waar jonge mannen en vrouwen samen urenlang aan de cappuccino zitten, terwijl de hoofddoeken steeds verder naar achteren zakken.

De hoofddoekverplichting wordt soms in het openbaar betwist. Op straat gaan vrouwen op elektriciteitshuisjes staan, met hun hoofddoek als een vlag aan een stok. Dat houden ze vol tot ze gefilmd worden, hopelijk voor ze worden gearresteerd: via Instagram verspreiden de beelden zich razendsnel door het land – of in elk geval door de hoofdstad.

Nog een verandering. ‘Mr. Bigmouth’, de curieuze aartsconservatieve actievoerder die drie jaar geleden door Erdbrink werd geportretteerd, heeft inmiddels een computer. Hij zit op Instagram. Zijn vrouw bezit nu een smartphone en een rijbewijs.

Erdbrink is minder poëtisch-antropologisch dan andere VPRO-reizigers als Stef Biemans (Latijns-Amerika) en Ruben Terlou (China) en ook wat ijdeler: zo zat er in de eerste aflevering van zondag een ongemakkelijke scène waarin hij met zijn Iraanse echtgenote op luide toon hun kinderwens (eigenlijk die van oma) begon te bespreken, terwijl zij in gezelschap een expositie aan het inrichten was.

Onze man in Teheran is politieker dan de andere reeksen: scherp laat Erdbrink zien wat er wel en niet verandert in het land, samenhangt met de strijd tussen de hervormingsgezinde president Rohani en geestelijk leider Khamenei. Want achter de Instagram-façade is natuurlijk veel hetzelfde gebleven. De politie treedt nog steeds hard op tegen (bijvoorbeeld) vrouwen die zonder hoofddoek de straat op gaan.

Ook de goedlachse ‘Mr. Bigmouth’ laat zich niet onbetuigd. Hij zet een prijs op het hoofd van een anti-hoofddoekactiviste. „Degene die haar doodt, krijgt het gewicht van haar tong in goud uitbetaald.” Ook de kwaadwillenden zitten op Instagram – wat dat betreft hoort Iran er helemaal bij.

    • Arjen Fortuin