Topman Eneco stapt op na interne machtsstrijd

Verkoop Na geruzie over de verkoop, blijkt het ook te rommelen in de top van Eneco. Dat kostte topman Jeroen de Haas uiteindelijk de kop.

Windmolens aan de kust in Groningen. Foto Rick Nederstigt

Als oude vrienden zaten twee mannen naast elkaar, op een vrijdag in februari in een zaaltje boven de Rotterdamse brasserie Engels. President-commissaris Edo van den Assem van Eneco en de Rotterdamse wethouder Adriaan Visser, vertegenwoordiger van de 53 gemeenten die eigenaar zijn van Eneco. Er moest een intensief bemiddelingstraject aan te pas komen, maar ze hadden vrede gesloten, vertelden Van den Assem en Visser. En nog belangrijker: ze hadden „harde afspraken” gemaakt over de verkoop van het energiebedrijf.

Twee maanden later blijkt dat het akkoord geen einde heeft gemaakt aan de machtsstrijd rond Eneco (omzet 2,6 miljard euro, 3.500 werknemers). Integendeel. De „harde afspraken” zijn zelf weer inzet geworden van conflict en hebben verder vooral de allianties door elkaar geschud. Stond vorig jaar de bedrijfstop eensgezind tegenover de aandeelhouders, sinds de bemiddeling liggen commissarissen en bestuurders met elkáár overhoop. Zozeer zelfs dat Eneco maandagochtend het vertrek aankondigde van Jeroen de Haas, sinds 2007 topman van het energiebedrijf. De centrale ondernemingsraad (COR) is woedend en reageerde met een gang naar de Ondernemingskamer.

Wat is er aan de hand?

„Maandagochtend zaten er mensen met tranen in hun ogen”, zegt voorzitter Willem Hofman van de COR. „De Haas had een videoboodschap op internet gezet waarin hij zijn vertrek aankondigde. Hij was het boegbeeld van het duurzame karakter van Eneco.”

Duurzaamheid speelt een belangrijke rol in het conflict dat draait om de verkoop van Eneco. Vorig jaar besloot een ruime meerderheid van de gemeentelijke aandeelhouders dat het groenste energiebedrijf van Nederland (geschatte waarde circa 3 miljard euro) verkocht gaat worden. Die beslissing, waar Eneco al niet blij mee was, staat niet meer ter discussie. Maar om te waarborgen dat de duurzame koers van Eneco niet in gevaar komt, wilde de bedrijfstop wel zeggenschap en zelfs een veto over de keuze van de nieuwe eigenaar.

Vertrekkend topman Jeroen de Haas. Foto Robin Utrecht/Hollandse Hoogte

Voortdurend gesteggel

Die eis leidde tot voortdurend gesteggel tussen de aandeelhouders en de top van Eneco. Begin dit jaar dreigde de aandeelhouderscommissie (AHC), voorgezeten door wethouder Visser, zelfs de commissarissen te ontslaan omdat ze te weinig weerwoord boden aan De Haas. Mediation volgde en de ruzie tussen de gemeenten en de commissarissen werd bijgelegd. Ook De Haas leek blij. „De relatie met de aandeelhouders is veel beter na de mediation”, zei hij bij de presentatie van de jaarcijfers vorige maand.

Maar het onderhandelingsresultaat stemde het bestuur blijkbaar toch niet tevreden. Een woordvoerder van Eneco, president-commissaris Van den Assem en wethouder Visser wilden maandag geen van allen iets kwijt over het plotselinge vertrek van De Haas. Het document met de harde afspraken tussen commissarissen en aandeelhouders is geheim.

Lees ook het interview van begin dit jaar met president-commissaris Van den Assem: ‘Wij laten Eneco niet in de steek’

Duidelijk is in ieder geval: na de wekenlange mediation was de kou helemaal niet uit de lucht. Onder leiding van de Tilburgse hoogleraar leiderschap en gedrag Erik van de Loo begon al snel een nieuw bemiddelingstraject, zónder de aandeelhouders. Nu ging het tussen raad van bestuur en raad van commissarissen.

Volgens een persbericht dat de COR maandagochtend uitstuurde, was de bemiddeling „gericht op het komen tot een eenduidige interpretatie van de VSO en het herstel van de governance-verhoudingen”.

Vrij vertaald ging het over de vraag: hoe moesten die ‘harde afspraken’ met de aandeelhouders over het duurzame karakter van Eneco eigenlijk worden geïnterpreteerd? Kon een koper daarnaast ook zekerheid geven over behoud van werkgelegenheid in Nederland? En hoe liggen de machtsverhoudingen tussen bestuurders, commissarissen en aandeelhouders in het verkoopproces?

Ontslag commissarissen

Volgens Hofman had Van de Loo, die niet bereikbaar was voor commentaar, de bestuurders en commissarissen duidelijk gemaakt: het bestuur bestuurt, de commissarissen controleren, de aandeelhouders blijven op afstand. „De raad van commissarissen besefte: nu moeten wij weer terug naar de aandeelhouders.”

Eind maart beëindigden de commissarissen de besprekingen met Van de Loo, aldus de COR. President-commissaris Edo van den Assem, en commissarissen Marike van Lier Lels en Mirjam Sijmons kondigden zelfs hun ontslag aan, omdat ze niet bereid waren om de gemaakte afspraken met de aandeelhouders opnieuw ter discussie te stellen.

Maar op Goede Vrijdag, 30 maart, lagen de kaarten ineens heel anders, vertelt Hofman. De drie commissarissen trokken hun aangekondigde ontslag in. In plaats daarvan besloten de commissarissen dat de positie van De Haas onhoudbaar was.

Pas afgelopen woensdag werd de COR formeel ingelicht over het vertrek van De Haas, in een gesprek met de commissarissen, vertelt Hofman. „We hoorden dat er ‘een nieuwe fase’ was ingegaan waarvoor De Haas ‘niet de juiste man’ was.” Voor de COR is dat besluit „volstrekt ontoelaatbaar”, aldus Hofman. De COR vindt de verklaring van de raad van commissarissen onbegrijpelijk. „Dit is niet in het belang van de onderneming.”

De COR eiste afgelopen vrijdag op zijn beurt het vertrek van commissarissen Edo van den Assem en Marike van Lier Lels. (Mirjam Sijmons had haar aftreden intussen al aangekondigd: ze heeft een nieuwe baan.)

Hofman: „We kregen vrijdagmiddag te horen dat de twee commissarissen daartoe bereid waren. Maar na een weekend onderhandelen lag er nog steeds geen vertrekdatum op tafel.” RvC-voorzitter Edo van den Assem mailde maandag aan NRC dat hij „volledig en onbeperkt” in functie is.

Voor de COR was maandagochtend de maat vol. Hofman: „Laat de Ondernemingskamer er maar naar kijken.”

    • Hester van Santen
    • Joris Kooiman