Puinruimer Strafhof houdt ermee op

Griffier van het Strafhof

Herman von Hebel houdt de eer aan zichzelf, na kritiek op de reorganisatie waar hij mee bezig was. „De griffie staat nu op de rails.”

Herman von Hebel, die in april 2013 zijn eed aflegde, neemt nu afscheid als griffier van het Internationaal Strafhof. Foto ICC

Herman von Hebel, de Nederlandse griffier van het Internationaal Strafhof in Den Haag, moet op zoek naar een nieuwe baan. Dinsdag legt zijn opvolger, de Britse jurist Peter Lewis, de eed af.

Von Hebel had graag nog een termijn van vijf jaar gediend. Maar de ingrijpende reorganisatie die hij doorvoerde bij het Hof leverde hem vijanden op. Vorige maand trok hij daarom zijn kandidatuur in. Daarmee verliest Nederland zijn laatste vertegenwoordiger in een topfunctie bij een internationaal strafhof.

De griffier is de algemeen manager van het Strafhof – een instelling met een budget van bijna 150 miljoen euro en zo’n 900 personeelsleden. Hij is verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en juridische ondersteuning bij onderzoeken en processen. Ook is hij betrokken bij getuigenbescherming, het opzetten van veldkantoren en externe communicatie.

Toen Von Hebel (56) in 2013 aantrad, was aanklager Luis Moreno-Ocampo bijna een jaar weg. Die zette het Internationaal Strafhof op de kaart, maar liet een organisatorische puinhoop achter, zeggen analisten. „Toen ik hier een paar maanden zat, besefte ik dat de pijn nog groter was dan ik al dacht. In feite ben ik teruggegaan naar de tekentafel en heb de griffie opnieuw ontworpen”, zei Von Hebel een aantal jaren geleden tegen deze krant.

De Nederlander, die werkte bij het Joegoslavië-tribunaal en bij de speciale rechtbanken voor Sierra Leone en Libanon, kreeg steun van de 120 lidstaten van het Strafhof. Onder de codenaam ReVision werden afdelingen samengevoegd, vertegenwoordiging in het buitenland gestroomlijnd. Van de 560 functies bij de griffie pasten er 120 niet in de nieuwe structuur.

Onrust

Dat leidde tot onrust en weerstand, erkent Von Hebel. „Ik heb tegen 120 mensen moeten zeggen dat hun functie ophield te bestaan. Het ging om 80 tot 90 nationaliteiten. Ambassadeurs kwamen langs om te klagen. Er deden allerlei verhalen de ronde. Ik zou alle Afrikanen eruit willen werken, vrouwen discrimineren.”

Van de 120 aangesproken werknemers vertrok ruim de helft met een vertrekpremie. De overigen zijn opnieuw aangenomen in een andere functie, op minder dan tien na.

Von Hebel nu: „Ik zou nog één tot twee jaar nodig hebben gehad om de reorganisatie helemaal af te ronden. Maar de griffie staat nu op de rails.”

De afronding van zijn missie zal Von Hebel niet meer meemaken. In januari stelden rechters van de International Labour Organization (ILO) in Genève zes werknemers van het Strafhof in het gelijk die hadden geklaagd over hun functieverlies. Ze kregen een vergoeding van in totaal 685.000 euro toegewezen. Een aantal zaken loopt nog. ‘Strafhof onder vuur voor intern mismanagement’, kopte mediaplatdorm JusticeInfo.net.

Die veroordeling was niet leuk voor Von Hebel, maar betekende niet het eind van zijn ambitie. Hij gooide de handdoek in de ring toen de achttien rechters van het Strafhof, onder wie zes nieuwgekozenen, op 11 maart uit hun midden het nieuwe presidium kozen. Met tien tegen acht stemmen werd de Nigeriaanse rechter Chile Eboe-Osuji voorzitter. Ook de Franse rechter Marc Perrin de Brichambaut, een verklaard criticus van de reorganisatie, zit nu in het presidium.

Von Hebel besefte dat hij de eer beter aan zichzelf kon houden. Hij verwoordde zijn frustraties diplomatiek in een brief: „Als griffier heb ik mij altijd laten leiden door de plicht mijn functie en verantwoordelijkheden naar eer en geweten te vervullen en in het belang van het Hof te handelen. Ik weet zeker dat u in staat zult zijn een kandidaat te kiezen die geschikter is voor dit nieuwe leiderschap.”

Analisten zeggen dat Von Hebel wijs heeft gehandeld. Er waren meer rechters die problemen hadden met de wijze waarop de reorganisatie werd doorgevoerd. De woordvoering van het Strafhof zegt op dit moment „niet in de positie te verkeren” om te reageren op vragen over verzet en bezwaren van (sommige) rechters.

Lees ook dit interview met Von Hebel (2016):‘Dit is nieuwe vorm van tegenwerking Strafhof’

'Zeer controversieel'

Ook William Pace, oprichter van de International Coalition for the ICC – waarin veel ngo’s samenwerken – zegt dat ReVision „zeer controversieel” was. „Maar dat geldt voor elke hervorming bij een internationale organisatie waarbij werknemersbelangen en nationale belangen hoog opspelen”, zegt hij vanuit New York. „Von Hebel was naïef om te denken dat hij het Hof ingrijpend kon reorganiseren op basis van een rapport van PwC zonder grote weerstand op te roepen.”

Toch overheerst volgens hem waardering. In de eerste jaren van het Strafhof vochten griffier en aanklager elkaar de tent uit en was er ook ruzie met de rechters. Onder Von Hebel was de verhouding met de nieuwe aanklager Bensouda en de vorige maand afgezwaaide voorzitter van het Strafhof, de Argentijnse rechter Silvia Fernández de Gurmendi, uitstekend. Voor het eerst spraken de belangrijkste actoren van het Strafhof met één stem. „Onder hen is het Internationaal Strafhof volwassener geworden, en daaraan heeft Von Hebel bijgedragen”, zegt Pace.

Von Hebel zegt niet in wrok terug te kijken. Samen met zijn opvolger ging hij in New York langs bij de VN om afscheid te nemen en om Lewis voor te stellen. „Dat is in ieder geval een positief teken”, zegt een analist.