Moeten robots rechten krijgen?

Technologie De Europese Commissie komt met een robot- en AI-strategie. Experts waarschuwen voor irreële regels en rechten.

Geef robots alsjeblieft geen aparte juridische status. Met die boodschap waarschuwen 150 prominente onderzoekers op het gebied van robots, kunstmatige intelligentie en rechtsgeleerdheid de Europese Commissie. Het klinkt als science fiction maar de experts lopen in hun open brief vooruit op een reële beleidsoptie.

Volgende week presenteert Mariya Gabriel, eurocommissaris Digitale Economie, de EU-strategie op het gebied van robots en kunstmatige intelligentie. In december opperde de juridische commissie van het Europees Parlement de optie om robots een bepaalde vorm van rechten te geven. Bijvoorbeeld door ze „de status van elektronische personen te geven die verantwoordelijk zijn voor eventuele schade die ze veroorzaken”. Als een zelfrijdende auto schade maakt zonder dat de bestuurder of de autofabrikant daar invloed op heeft, rijzen dit soort vragen bijvoorbeeld.

Robotrechten hoeven niet per se te lijken op mensenrechten, maar zouden bijvoorbeeld ook kunnen werken op de manier waarop bedrijven een status als rechtspersoon hebben.

Volgens de 150 onderzoekers zijn robotrechten „ethisch en juridisch onwenselijk”. Ze waarschuwen dat het geven van een aparte juridische status aan robots suggereert dat robots veel geavanceerder zijn dan ze zijn. „Een perceptie die is verstoord door films en sensationele aankondigingen in de media.”

Volgens de open brief kan een robot sowieso niet vergeleken worden met een natuurlijk persoon, omdat de robot dan ook mensenrechten zou moeten krijgen, zoals het recht op een waardige behandeling. Kun je dan nog een robot uitzetten, bijvoorbeeld? En wat gaat dan voor; mensen- of robotrechten? Ook robots een rechtspersoonlijkheid geven zoals nu bij bedrijven gebeurt, wijzen ze af. Bij bedrijven zit er altijd een echt persoon aan de knoppen terwijl dat bij autonome systemen niet per se hoeft.

Veel meer ethische vragen

Of robots een eigen juridische status zouden moeten krijgen, is slechts één van de grote vragen rondom robots en kunstmatige intelligentie die de Europese Commissie volgende week wil beantwoorden.

Diverse politiekorpsen gebruiken bijvoorbeeld misdaadvoorspellingssystemen die hen helpen om te bepalen waar ze gaan patrouilleren. Wat als zulke systemen wijkbewoners discrimineren op basis van huidskleur? Moeten machines die uit zichzelf beter worden verplicht een kill switch krijgen om ze uit te zetten als ze ontsporen? En: moeten de bedrijven die de technieken ontwikkelen niet veel opener zijn over hoe ze hun robots en kunstmatige intelligenties trainen en wat hun doel is met de techniek?

Die discussie is extra actueel door de Europese discussie over de macht van bedrijven als Facebook, Amazon en Google - bedrijven die ook vooroplopen in kunstmatige intelligentie en robots. Er is de EU veel aan gelegen om te voorkomen dat ze bij deze nieuwe techniek net zo achter de feiten aanloopt als ze de laatste jaren deed bij de keerzijdes van de digitale samenleving; bijvoorbeeld bij cybercrime, privacyschendingen en nepnieuws. Maar je kunt volgens de waarschuwende experts ook té ver vooruitlopen met regels en rechten.