‘Do you suck dicks?’ Niemand kon beter recruten breken

R. Lee Ermey 1944-2018

Hoe hij als drilsergeant van slappe jongens oorlogsmachines maakte is dé iconische rol van R. Lee Ermey.

R. Lee Ermey als drilsergeant Hartman en ‘Full Metal Jacket’ van Stanley Kubrick.

Als acteur en stemacteur speelde de zondag op 74-jarige leeftijd aan een longontsteking overleden R. Lee Ermey 124 rollen. Daaronder ten minste 25 sergeants en vele tientallen kapiteins, kolonels en generaals, politieagenten en cipiers. Ermey belichaamde de Amerikaanse man in uniform sinds zijn vanaf de openingsscène van de film onvergetelijke rol van drilsergeant Hartman in Stanley Kubricks Vietnamfilm Full Metal Jacket in 1987. Voorzien van een hiphopbeat werden Ermey’s vunzige marsliedjes in 1987 een hit: I Wanna Be Your Drill Instructor.

Met de razendsnelle, ritmische stroom dreigementen en vernederingen waarmee hij zijn rekruten intimideerde had Ermey elke rap battle gewonnen: „Do you suck dicks? Bullshit, I bet you could suck a golfball through a garden hose.” De kille, berekenende reptielenogen bij al dat razen en schuimbekken maakte het helemaal af; dit is een professional in psychoterreur die aan de lopende band gewone jongens ombouwt tot moordmachines.

R. Lee Ermey, in 1944 geboren in Kansas, speelde zichzelf: hij diende in het korps mariniers tussen 1961 en 1971, twee jaar als drilsergeant. Na 14 maanden in Vietnam zwaaide hij gewond af, om in de Filippijnen ervaring op te doen als technisch adviseur op de filmset van Apocalypse Now, waar hij een bijrolletje speelde als helikopterpiloot.

Regisseur Kubrick had voor de rol van sergeant Hartman een andere ex-marinier op het oog: Tim Colceri; misschien zat het hem dwars dat Ermey al verdienstelijk een drilsergeant had gespeeld in de Vietnamfilm The Boys of Company C (1978). Maar Ermey stal de rol met een geïmproviseerde tirade voor Kubrick, die hij in een screentest zonder hapering herhaalde terwijl de crew hem met tennisballen en sinaasappels bekogelde.

Tijdens de opnames mocht hij er van Kubrick zelf op los improviseren, heel ongebruikelijk voor deze control freak. Na Full Metal Jacket was Ermeys kostje gekocht: hij liet zich keer op keer typecasten als militair en deed onder andere de stem van speelgoedsergeant in Pixars’ Toy Story.

Slapjanussen

Was deze Republikein en fanatiek lid van de NRA wel zo gelukkig met Full Metal Jacket? De drilsergeant was in klassieke Amerikaanse oorlogsfilm een bars vaderfiguur: zie John Wayne, die in Sands of Iowa Jima (1949) een peloton watjes en fatjes omsmeedt tot een echte eenheid, een microkosmos van masculien Amerika die voor elkaar door het vuur gaat. Die ene bijdehante, anarchistische lastpak kneedt hij tot hun leider.

Toen verhulde legerpropaganda door Vietnam uit de gratie raakte, erodeerde de drilsergeant vaak tot de dommige deurmat van het gezag die in zijn hemd werd gezet door handige rekruten als Bill Murray in Stripes (1981). Om in de jaren tachtig een comeback te maken, toen deze volkse vaderfiguur, gemoderniseerd door Louis C. Gossett jr. (An Officer and a Gentleman) of Clint Eastwood (Heartbreak Ridge), een nieuwe generatie cynische punks en slapjanussen in het gareel drilden.

Sergeant Hartman paste niet in dat rijtje: hij is een functioneel psychopaat en als zodanig geknipt voor zijn taak. Hij slaagt daarin zo goed, dat de tot soldaat getreiterde dikzak Pyle hem aan het eind van de training doodschiet.

Die anti-oorlogsboodschap van Full Metal Jacket zat Trumpfan R. Lee Ermey niet zo dwars. Hij besefte dat elke oorlogsfilm uiteindelijk reclame is voor oorlog, hoe kritisch ook. En juist door bloed en gevaar, vernedering en geweld te tonen: rekruten willen vaak ontdekken of ze mans genoeg zijn om dat het hoofd te bieden. De barak en barse drilsergeant zijn net zo’n spannende test als het slagveld en de vijand. Ermey’s ‘The Gunny’ was en bleef populair onder mariniers: in 2002, vijftien jaar na Full Metal Jacket, kreeg R. Lee Ermey een erepromotie tot Gunnery Sergeant, de rang van Hartman in de film.

    • Coen van Zwol