‘Vies spul, maar het zorgt dat je even niet na hoeft te denken’

Alcoholgebruik Indonesië

Oplosan, illegaal gestookte drank, is veel goedkoper dan normale alcohol. Maar ook veel gevaarlijker.

De Indonesische politie vernietigde vrijdag duizenden flesjes illegale alcohol, net buiten Jakarta. De laatste tijd vielen zo’n honderd doden na het drinken van oplosan. Foto Demy Sanjaya/ AFP

Als de vader van Dicky Herdyansyah het huis binnenloopt, valt hij neer – hij begint te huilen. Onder een laken op de grond ziet hij zijn zoon liggen. Dood. De vader wist van niks, zijn familie had hem alleen opgebeld, dat hij maar snel moest komen. Zijn vrouw en zussen storten zich op hem om troost te bieden.

Die ochtend is Dicky Herdyansyah overleden omdat hij oplosan had gedronken, zo noemen ze in Indonesië goedkope, amateuristisch gebrouwen alcoholische drank. Waarschijnlijk bevatte het goedje methanol, een gevaarlijke stof die al in kleine hoeveelheden giftig is en in schoonmaakmiddelen zit. Veel brouwers zouden oplosan van de gekste dingen maken, van hoestdrank tot anti-muggenspray tot batterijvloeistof.

Deze maand overleden al meer dan honderd Indonesiërs na het drinken van oplosan. De meeste doden vielen hier in Cicalengka, een dorp ten oosten van Bandung. Ook de drie vrienden waar Herdyansyah (22) mee uit drinken was gegaan, zijn dood. Volgens zijn familie hadden ze elk ongeveer een halve liter van het spul gedronken, uit zo’n flesje waar normaal mineraalwater in zit.

Indonesië heeft een probleem met illegaal gestookte alcohol. In vergelijking met andere landen drinken Indonesiërs weinig, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ligt hun gemiddelde jaarlijks op 0,6 liter pure alcohol per hoofd van de bevolking. Ter vergelijking, in Nederland is dat 9,9 liter. Maar als ze in Indonesië drinken, is dat veel vaker illegale, ongecontroleerde drank. Het legale aandeel is 0,1 liter van het totaal, de overige 0,5 liter is ongecontroleerde alcohol.

Lees ook: Meer dan honderd doden door giftige alcohol in Indonesië

Vies spul

In het dorp van Dicky Herdyansyah vertelt Nugi Wulhanudin dat illegaal gestookte drank voor hen vrij normaal is. „Het is gewoon bekend dat dit gebeurt, al doen we meestal een zwart plastic zakje om het flesje heen.” Hij drinkt al oplosan vanaf zijn veertiende, nu is hij negentien. Het is vies spul, zegt hij, maar het gaat om het effect: „Het zorgt ervoor dat je niet hoeft na te denken.”

Herdyansyah en hij waren vrienden. Het groepje jongens was nog bij hem langs gekomen die bewuste zaterdag dat ze gingen drinken. Of hij mee wilde. Maar Wulhanudin was niet thuis en heeft dus geluk gehad.

Wat er met deze lichting drank mis was, daar heeft hij geen idee van. „We weten alleen dat het dit keer goedkoper was. Er was een actie.” Normaal kost een flesje oplosan 20.000 roepiah, nu was het 15.000. Dat is dus 90 eurocent, in plaats van 1,20 euro. Veel goedkoper dan legale drank. „Bier is duur en moeilijk te krijgen”, zegt Nugi Wulhanudin.

Daar vat hij mooi mee samen hoe de Indonesische overheid de alcoholconsumptie probeert tegen te gaan. De belastingen zijn hoog – voor een fles sterke drank is het tarief 150 procent van de marktwaarde. Dat kunnen maar weinig Indonesiërs betalen. En in 2015 is een verbod ingegaan op de verkoop in supermarkten en straatwinkeltjes. Alleen grote supermarkten, restaurants en hotels mogen nog alcohol verkopen.

Zondig

Dit beleid is „vooral uit politieke overwegingen” gemaakt en niet met oog voor de volksgezondheid, zegt Sugianto Tandra. Hij werkt bij het Center for Indonesian Policy Studies en uit hun onderzoek bleek dat het aantal winkels met illegale alcohol stijgt als de legale verkoop stopt. In sommige regio’s in Indonesië is de verkoop van alcohol helemaal verboden. „Die regels zijn door islamitische waarden geïnspireerd. Het is een conservatieve beweging die het liefst alles wat zondig is, bij wet verbiedt.”

Maar mensen willen tóch drinken en dus steeg het aantal doden door illegale alcohol de laatste jaren. Officiële data zijn er niet, maar Sugianto Tandra telde de berichten in media. Van 2008 tot 2012 vielen in elk geval 149 doden door illegale drank. Van 2013 tot 2016 waren dat 487. Waarschijnlijk zijn het er meer, zegt Tandra, omdat media niet standaard elke dode melden. „Dus niet de legale drank, maar de oplosan is het probleem.”

De politie heeft vorige week invallen gedaan, duizenden liters drank in beslag genomen en verdachten gearresteerd. Vooral in hoofdstad Jakarta, in Cicalengka en in Bandung pakte de politie met vertoon uit. Of er één organisatie achter de foute oplosan zat, is nog onduidelijk.

Het maakt de familie en vrienden van Dicky Herdyansyah weinig uit. Opgeschoten pubers drentelen rond het huis, allerlei mensen uit het dorp komen langs om te condoleren. Volgens de islam hoort een overledene zo snel mogelijk begraven te worden, liefst nog dezelfde dag. Dus tilt een groepje mannen Herdyansyah naar buiten, om hem ritueel te kunnen wassen op een speciaal opgezette tafel. Er hangen grote doeken omheen zodat niet iedereen kan meekijken. Het witte laken om hem in te begraven ligt klaar.

    • Annemarie Kas