‘Monsterverbond’ zet winnaar aan zijlijn

Barendrecht In Barendrecht sloten zes partijen een „monsterverbond” tegen een partij die op één zetel na de meerderheid heeft. Waar ging het mis?

Demonstratie tegen coalitiebesprekingen zonder de grootste partij in Tilburg, LST. Lijsttrekker Hans Smolders noemde er zaterdag de Tilburgse politiek geen democratie, maar een kleuterklas. Foto Roos Pierson

Het pleintje voor het gemeentehuis in Barendrecht heet het Binnenhof. „Mooi toch”, zegt wethouder Lennart van der Linden: „Het bestuurlijke centrum van Barendrecht!”

Op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen waren alle partijen traditioneel in het gebouw bijeen. Behalve die van Van der Linden. Echt voor Barendrecht (EVB) stond iets verderop in een café. Het werd een feestje. EVB groeide van 9 zetels naar 14, op een totaal van 29 raadszetels.

Drie weken later. De sfeer in de gang van Van der Lindens werkkamer is wel eens beter geweest. Als wethouder voor EVB werkte hij er de afgelopen jaren samen, eerst met VVD en D66, daarna met CDA en SGP-ChristenUnie.

Maar nu staat EVB bij de collegeonderhandelingen ineens aan de zijlijn. De zes overige partijen in Barendrecht willen samen tot een akkoord proberen te komen. Van CDA, SGP-ChristenUnie en VVD, tot D66, PvdA en GroenLinks. „Het monsterverbond”, noemt Van der Linden ze.

Theekransjes

Op de avond van de verkiezingen hadden de zes al afgesproken de volgende ochtend bijeen te komen, in een café in buurgemeente Ridderkerk. Om de „schok te verwerken”, zegt VVD-leider Matthijs van der Welle. En om de uitslag „te duiden”, zegt CDA-leider Jan Luijendijk. Een dag later kwam men weer samen, en kwam de vraag: wie gaat als eerste met EVB onderhandelen? Daarin had niemand zin, zoveel werd de dagen erop wel duidelijk. Luijendijk: „Er zat zoveel zeer, daar schrokken we allemaal best van.” En toen, vertelt GroenLinks-fractievoorzitter Arie Kooijman, „ontstond langzaamaan de optie om dan maar met zijn zessen verder te gaan”.

Uit het niets kwam Echt voor Barendrecht in 2014 met negen zetels als grootste partij in de raad. Belangrijkste programmapunt: de zelfstandigheid van de gemeente Barendrecht behouden. Maar ook keerde de partij, opgericht door onder anderen oud-politici van VVD en PvdA, zich tegen de gevestigde orde. Het moest uit zijn met „politiek van theekransjes”. En de gesloten bibliotheek, die zou weer opengaan.

Vier jaar later wijst Van der Linden trots naar het goudgele gebouw tegenover het gemeentehuis. Twee jaar geleden werd er een nieuw cultuurcentrum geopend, met theater, radiostation én bibliotheek. Acht van de tien punten uit het verkiezingsprogramma wist EVB volgens hem te realiseren. Belangrijker nog noemt Van der Linden het voortdurende contact met de kiezers: elke twee weken trokken ze er in de gele EVB-bus op uit. „Eigenlijk denk ik dat wij het gewoon heel goed hebben gedaan de afgelopen periode.”

Andere partijen kijken met minder genoegen terug. VVD’er Matthijs van der Welle, die twee jaar met EVB in een college zat, hekelt de „achterkamertjes” waar hij door EVB „onder druk gezet werd” zijn standpunt aan te passen. Soms was het ook intimiderend, zegt hij. „Dan stonden ze tien centimeter van je gezicht te schreeuwen.” Van der Linden erkent dat een oud-raadslid, tevens oud-marinier, discussies „op zijn eigen manier” voerde. „Ik heb hierover pas onlangs gehoord en als dat zo is gegaan, dan spijt mij dat.”

Luijendijk herinnert zich incidenten. Zoals die keer dat een EVB’er een vrouwelijk PvdA-raadslid tijdens de raadsvergadering een plumeau gaf, zodat ze „kon gaan schoonmaken”. Van der Linden: „Dat was een reactie van een van onze minder ervaren raadsleden, op een opmerking van de PvdA dat rapporten in een stoffige la zouden belanden. Niet echt grappig, maar wel ludiek bedoeld.”

Er is niet één moment aan te wijzen, denkt GroenLinkser Kooijman. Het gaat hem om de „zieke en foute cultuur” die EVB in de Barendrechtse politiek heeft geïntroduceerd. Binnen de raad werd volgens hem een „verdeel-en-heerspolitiek” gevoerd. Er werden procedures gestart, ook tegen burgers. Buurgemeenten zouden zijn geschoffeerd.

EVB ging er af en toe stevig in, erkent Van der Linden. En ja: er waren een paar rechtszaken. Maar in het beeld dat de andere partijen schetsen herkent hij zich totaal niet. „En het is sowieso geen reden om niet eens met elkaar in gesprek te willen gaan.” Hij hoopte met nieuwe raadsleden een nieuwe start te kunnen maken. Op de verkiezingsavond was hij zelfs nog naar het gemeentehuis gelopen, met de radioverslaggever die hem die avond volgde. Niet om arrogant te gaan doen, benadrukt Van der Linden. „Die jongen van de radio zei nog tegen me: wat stel jíj je bescheiden op!”

En dan was er nog het etentje, vrijdag 2 maart, kort voor de verkiezingen. Coalitiepartners EVB, CDA en SGP-ChristenUnie keken er terug op de samenwerking. Alle fractieleden en wethouders waren erbij, een man of twintig, in restaurant De Buren aan het Havenhoofd. CDA-wethouder Jan Luijendijk had nog benadrukt dat er een stabiele en goede samenwerking was geweest, Van der Linden zelf had openlijk gehint op een „fijne voortzetting”.

Lees meer over de raadsverkiezingen in onze dossier: Gemeenteraads­verkiezingen 2018

‘Niet alleen negatief’

Zeker, zegt Luijendijk, nu: „Wij waren niet alleen negatief. Maar al vrij snel na dat diner kreeg ik zélf signalen dat EVB toch niet met het CDA verder wilde.” Bovendien, zegt hij, verslechterden de verhoudingen de laatste weken van de campagne. Men maakte over en weer verwijten over een weg door het dorp, die al dan niet te smal zou zijn opgeleverd. Een EVB-kandidaat haalde in een column fel uit naar een CDA-wethouder. „Timing-technisch” misschien niet handig, erkent Van der Linden. „Maar je moet af en toe ook een geintje kunnen maken, zeker in de campagne. We hebben toch geen dun huidje?”

GroenLinks-leider Kooijman valt soms even stil, als hij verdedigt waarom de partij waarop bijna half Barendrecht stemde nu niet mee onderhandelt. „We willen ook een signaal afgeven”, zegt hij. „Dat dit niet de bestuursstijl is die wij bij Barendrecht vinden passen.” Luijendijk: „Uiteindelijk hebben meer Barendrechters op een partij gestemd die níét EVB is.” Van der Welle: „Ik merk dat ik het met GroenLinks oneens kan zijn over de inhoud, zonder ruzie te maken.” Kooijman: „In de gesprekken ontstond chemie. En respect voor elkaar en voor de manier waarop het in de politiek óók kan.”

Bovendien, benadrukken de partijen: voor de inhoud van de plannen van EVB zal het nieuwe college wel openstaan.

Kleine kinderen

„Wij worden gewoon als een stel kleine kinderen met veertien zetels aan de kant geparkeerd”, vindt Van der Linden. „Wat denken ze nou? Dat we vier jaar lang zeggen: laten we vooral veel koffie drinken? Nee, we gaan er natuurlijk keihard tegenaan!”

Hij merkt het overal: verontwaardiging over de manier waarop EVB buitenspel is gezet. „Ik hoorde mensen al hardop nadenken over een demonstratie voor het gemeentehuis.”

Hij voelt ongemak, erkent Kooijman, bij het beeld dat zijn partij onderdeel is van een machtsblok dat EVB buitensluit. Hij zucht diep. „Maar ik wil gewoon dat we in Barendrecht weer een bestuur hebben waar we trots op kunnen zijn.”

    • Clara van de Wiel