De relatie met Rusland was al ijzig, en blijft dat

Verhouding Oost-West Een nieuwe Koude Oorlog? In de Veiligheidsraad ging het er zaterdag stevig aan toe. Maar het verloop van de aanval toont ook dat Rusland en het Westen nog altijd in gesprek blijven.

De Russische VN-ambassadeur Vasili Nebenzja. Foto Hector Retamal/AFP

De Russen noemden de staten die zaterdagochtend de aanval op Syrië uitvoerden „hooligans” met „neo-koloniale trekken” en „minachting voor het VN Handvest”. De Amerikanen haalden hun schouders op en zeiden dat ze het zo weer zouden doen. De VS zijn „locked and loaded”. Klaar voor actie.

Na de raketten Tomahawk, Scalp en Storm Shadow volgden dit weekend snel de verbale kruisvluchtwapens.

De aanval was „een daad van agressie”, zei de Russische president Vladimir Poetin. De aanvallen „hebben een destructieve kracht op het gehele systeem van internationale relaties”. Het Verenigd Koninkrijk maakte duidelijk dat het zich niet de les laat lezen over internationaal recht, zeker niet door een land als Rusland. (Denk: novitjsok)

De extra vergadering van de VN-Veiligheidsraad, zaterdagavond, waartoe Rusland had verzocht, verliep geheel volgens verwachting. De verhouding tussen het Westen en Rusland was al uiterst gespannen en de lancering van ruim 100 raketten op een laboratorium en op voorraden chemische wapens in Syrië heeft het er natuurlijk niet beter op gemaakt. Vetomacht Rusland is nu eenmaal een trouwe bondgenoot van Assad en heeft er al lang geleden voor gekozen hem terzijde te staan en zijn gebruik van chemische wapens te dekken. Als het dan op een nacht raketten regent, dan moet je wel verbaal uitpakken.

Analisten, diplomaten en politici vergelijken de huidige kilte graag met de Koude Oorlog

President Poetin veroordeelde de aanval weliswaar in niet mis te verstane termen, maar daar bleef het vooralsnog bij. Zijn antwoord zou „juridisch” zijn. Of hij daarmee de op voorhand gedoemde ontwerpresolutie bedoelde die Rusland zaterdagavond in New York in stemming liet brengen en waarin de aanval werd afgekeurd, was niet duidelijk. Hoe dan ook was zijn antwoord gematigd, zoals de hele actie gematigd was.

Dure symboliek

Het was een bescheiden aanval, met bescheiden gevolgen. President Trump heeft een grens gesteld en die ook afgedwongen. Toen de Amerikaanse VN-ambassadeur Haley het zo formuleerde, wist iedereen wat ze bedoelde: in tegenstelling tot Barack Obama die grenzen stelde, maar ze niet afdwong. Of Assad van deze dure symboliek – een raket kost 1,2 miljoen dollar – onder de indruk was, moet worden afgewacht.

De grond in Damascus en Homs heeft dan wel even getrild, maar de verhoudingen in de wereldgemeenschap zijn er nauwelijks door opgeschud. De relatie tussen Oost en West was ijzig en is dat nog steeds.

Analisten, diplomaten en politici vergelijken de huidige kilte graag met de Koude Oorlog. De secretaris-generaal van de VN, António Guterres, maakt de vergelijking vaak. Luttele uren voor de aanval zei hij nog in de Veiligheidsraad dat de Koude Oorlog terug is van weggeweest en nu in een zo mogelijk nog gevaarlijkere uitvoering. Tot 1990 waren de vijandige ideologische blokken weliswaar tot de tanden bewapend, maar de situatie was ook tot op zekere hoogte overzichtelijk. Bovendien had men toen mechanismen om met elkaar in gesprek te blijven.

Nu is de situatie zeker gespannen – nieuwe kernwapens, een vergiftigde spion, beschuldigingen over en weer – en onoverzichtelijker. Maar, en dat heeft dit weekend ook geleerd, als het er écht om spant, blijft ook in deze tijden een cruciaal minimum aan overleg overeind. De Russen en Assad waren door het spierballenvertoon van vorige week natuurlijk al voor een aanval gewaarschuwd en konden maatregelen nemen. De coalitie zag de risico’s en probeerde geen Russische installaties of manschappen te raken. De militaire hotline bleef open –ook al kregen de Russen geen lijst met de doelen die men in het vizier had.

Europese eensgezindheid

Opvallend was de opstelling van de Franse president Emmanuel Macron, die met de actie tegen Assad’s chemische wapens weer een vinkje kan zetten in het grote actieplan ‘Frankrijk Vooruit’. Macron belde vrijdagmiddag, vlak voor de aanval, nog eens met Poetin om, zei het Elysée, te ijveren voor dialoog. Zaterdagochtend, vlak ná de aanval, zei Parijs dat het geplande bezoek van Macron aan Moskou van volgende maand nog gewoon op de agenda staat. Gesprekken met Poetin zijn misschien niet gezellig, maar zijn er soms wel.

Het Westen was in de eerste reacties opmerkelijk eensgezind. De NAVO werd op de hoogte gehouden en keurde de acties goed – inclusief enfant terrible Turkije. De EU trok één lijn, al maakte men dat, heerlijk EU, duidelijk in meerdere verklaringen. Die eensgezindheid zegt natuurlijk niet al te veel. De actie was bescheiden, lijkt een succes te zijn en op het doel – het tegengaan van gifgasaanvallen – is moeilijk iets af te dingen. Maar belangrijker: de meeste landen kregen geen verzoek om bijstand en waren dus gevrijwaard van moeilijke politieke beslissingen.