Trump steekt zich in geopolitiek wespennest

De kans op escalatie na de aanvallen vannacht op Syrië is groot, terwijl niet duidelijk is wat het doel is van Trump op langere termijn.

Foto: Mike Theiler/EPA

Net als een jaar geleden heeft de Amerikaanse president Donald Trump besloten tot militaire vergeldingsacties tegen de Syrische president Bashar al-Assad. Maar de aanval is grootschaliger dan een jaar geleden, en gecompliceerder. De risico’s die Trump deze keer neemt, zijn bovendien veel groter. Hij riskeert lange tijd veel dieper betrokken te raken in de Syrische burgeroorlog, een geopolitiek wespennest, terwijl hij zich er juist uit wilde terugtrekken.

Volgens het Pentagon beschoten Amerikaanse oorlogsschepen en vliegtuigen drie locaties op Syrisch grondgebied met circa 120 raketten, meer dan twee keer zoveel als vorig jaar. De locaties die waren uitgezocht, twee in de buurt van Homs en een bij Damascus, zijn volgens het Amerikaanse leger actief betrokken bij de ontwikkeling van chemische en biologische wapens.

Trump heeft steun van twee bondgenoten: de Britse premier Theresa May en de Franse president Emmanuel Macron. Hij maakte tijdens een televisietoespraak duidelijk dat de aanval twee doelen dient: het was een vergelding voor de vermoedelijke chemische aanval op de stad Douma, waarvoor Trump Assad verantwoordelijk houdt.

Ook moet de aanval het onderzoek naar, en de ontwikkeling van nieuwe chemische wapens saboteren. „De kwaadwillende en verwerpelijke aanval [van Assad] zorgde ervoor dat moeders en vaders, zuigelingen en kinderen vol pijn naar adem hapten. Dit zijn geen daden van een man. Dit zijn misdaden van een monster.”

Meer aanvallen in komende dagen

Trump maakte duidelijk dat er de komende dagen meer aanvallen kunnen komen. „We zijn voorbereid om dit vol te houden, tot het Syrische regime stopt met het gebruik van verboden chemische middelen.” Dat betekent dat de kans op escalatie groter wordt, bijvoorbeeld met Assads bondgenoot Rusland. De Russische ambassade in Washington nam de aanval op vrijdagnacht hoog op. „Het beledigen van de president van Rusland is onacceptabel en ontoelaatbaar”, staat in hun verklaring.

Lees het laatste nieuws over de militaire actie in ons liveblog: Aanval op Syrië geopend

Strategisch is niet duidelijk wat Trumps doel op langere termijn is. Zeker omdat hij net een week geleden nog zei dat hij de circa tweeduizend Amerikaanse soldaten in Syrië wilde terugtrekken. Die troepen steunden rebellengroepen in hun strijd tegen Islamitische Staat, dat grotendeels verslagen is. Trump wilde zelfs een onmiddellijke terugtrekking, in lijn met zijn America First-belofte tijdens de verkiezingen. Adviseurs hadden de grootste moeite hem om te praten.

Nu is Trump volledig omgeslagen. Hij riskeert een veel diepere betrokkenheid in de oorlog, én een confrontatie met president Vladimir Poetin, terwijl hij juist actief de verhouding met Rusland probeert te verbeteren. Minister James Mattis van Defensie, die de afgelopen dagen een aanval leek te willen uitstellen, zei tegen het Congres dat Trump last heeft van „tegengestelde impulsen”.

Dat heeft onder meer te maken met een nieuwe samenstelling van zijn adviseurs. Veel getrouwen van weleer zijn vertrokken of ontslagen. Onder hen zitten Nationale Veiligheidsadviseur Herbert McMaster, die bekend stond als eigenzinnig en kritisch, en minister Rex Tillerson van Buitenlandse Zaken.

Sinds een paar weken omringt Trump zich met neoconservatieven, conservatieve hardliners en interventionisten. Hun ideeën zijn nog altijd populair in de top van de Republikeinse Partij, al beloofde Trump eerder te breken met deze ideologie.

Invloed nieuwe Nationale Veiligheidsadviseur

Sinds afgelopen maandag is John Bolton Trumps nieuwe Nationale Veiligheidsadviseur. Bolton stond dichtbij Trump toen die zijn tv-toespraak hield, en las de geschreven tekst aandachtig mee. Zijn invloed is meteen merkbaar. Bolton is een veteraan uit de regering van George W. Bush, en geldt als een echte interventionist.

Hij pleit voor de confrontatie met geopolitieke rivalen als China en Iran, al dan niet militair. Hij is kritisch op Rusland, en gelooft dat Amerika haar status van wereldmacht desnoods met geweld moet verdedigen. Bolton heeft in het verleden gezegd dat niet Syrië, maar Iran de grootste strategische vijand in het Midden-Oosten is.

De nieuwe Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton. Foto: Jim Lo Scalzo/EPA

Bolton heeft in ieder geval retorisch een geestverwant in VN-ambassadeur Nikki Haley. Zij is meer een neoconservatief dan Bolton, ze gelooft in het verspreiden van Amerikaanse waarden als democratie, desnoods door middel van ingrijpen. Haley sprak de laatste dagen harde taal aan het adres van Poetin, veel harder dan Trump ooit gedaan heeft.

Deze week organiseerde de Senaat bovendien hoorzittingen voor de beoogde minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo. „Ik ben een havik, ik ben een hardliner”, zei Pompeo daar. Hij is nog niet benoemd, maar zijn invloed op Trump is al enige tijd merkbaar. De Democraat Jeff Merkley merkte tijdens de hoorzitting op dat Trump „een oorlogskabinet aan het bouwen is”.

Lees ook: VS, Groot-Brittannië en Frankrijk openen aanval op Syrië

Bolton, Haley en Pompeo vertegenwoordigen de interventionistische vleugel van de Republikeinse Partij. Ze staan ver af van het isolationisme dat Trump vaak gepropageerd heeft. In die zin is hun opmars een correctie van de partij op de koers van Trump.

Trump heeft het Congres geen toestemming gevraagd de aanvallen uit te voeren. Dat leidt tot kritiek van Democraten, en enkele libertaire Republikeinen. Senator Tim Kaine noemde de aanval zelfs „illegaal”. Hij belde de leiders in het Congres niet eens zelf, dat liet hij vicepresident Mike Pence doen. Maar de grootste zorg van Trump is niet de binnenlandse oppositie, maar de geopolitieke gevolgen. Met name de relatie met Rusland kan negatief zwaar beïnvloed worden door zijn plotselinge draai in Syrië.

    • Guus Valk