Studentenflat van OZ architecten: form follows Sullivan

Een van de genomineerde gebouwen voor de Amsterdamse Architectuurprijs is gebaseerd op een Amerikaanse wolkenkrabber, stelt Bernard Hulsman vast in zijn rubriek Nauwe Verwanten.

Student Experience in Amsterdam-Noord Foto ARCAM

‘Form follows people’ is het motto van Van den Oever Zaaijer & Partners (OZ), de architecten van de Student Experience uit 2017, de grote bruine doos met studentenwoningen op het voormalige NDSM-terrein in Amsterdam-Noord en een van de tien genomineerde gebouwen voor de Amsterdamse Architectuurprijs 2018. De slogan van OZ is een variatie op ‘form follows function’, de beroemdste slogan uit de architectuurgeschiedenis die voor het eerst in 1896 werd geformuleerd door de Amerikaanse architect Louis Henry Sullivan (1856-1924).

In de twintigste eeuw groeide Sullivans formule voor goede architectuur niet alleen uit tot de strijdkreet van het functionalisme, maar ook tot een kolossaal misverstand. Want anders dan functionalisten dachten, bedoelde de ‘vader van de wolkenkrabber’ met ‘form follows function’ helemaal niet dat architectuur moest worden ontdaan van overbodigheden als versieringen. Integendeel, Sullivan meende dat gebouwen in alles hun wezen moesten uitdrukken – bij bijvoorbeeld wolkenkrabbers was dit ‘omhoogstreven’. En daarbij waren versieringen juist essentieel, zoals is te zien bij de vele tall buildings die hij bouwde in Chicago en andere Amerikaanse steden. Zo is Sullivans Guaranty Building uit 1896, een kantoorgebouw in Buffalo, van onder tot boven versierd met terracottategels met klimopachtige versieringen.

Zoals OZ hun motto hebben ontleend aan een dictum van Sullivan, zo is Student Experience, een van de zeven woon- en kantoorgebouwen die een heel blok op het NDSM-terrein beslaan, gebaseerd op Sullivans Guaranty Building. De Amsterdamse studentendoos heeft niet alleen een soortgelijke klassieke driedeling gekregen als het Amerikaanse voorbeeld, maar is ook van onder tot boven bekleed met versierde, bruine gevelplaten.

Natuurlijk zijn er ook verschillen. Het Guaranty Building heeft bijvoorbeeld een staalskelet en gevels van terracottategels, terwijl Student Experience bestaat uit een betonskelet dat is bekleed met stalen platen. Maar het grootste verschil is dat de Amsterdamse studentenflat, van daklijst tot basis, veel minder verfijnd is. Vooral de versieringen van de Student Experience zijn schraler: zijn Sullivans plantenversieringen zijn rijk en gevarieerd, die van OZ bestaan uit niet meer dan één simpel, in de platen uitgestanst bloemenmotief dat duizenden keren is herhaald.

    • Bernard Hulsman