Opinie

    • Maarten Schinkel

Wonen we op het verkeerde continent?

Nu de regering-Trump bezig is met een vol offensief tegen China, met dreigingen van een tariefoorlog over en weer, ziet Trump wel de voordelen van handelsverdrag TPP.

Of hij nog terug kan komen: de Amerikaanse president Trump maakte donderdag een tournure van jewelste door te suggereren dat de VS zich alsnog kunnen aansluiten bij TPP, het nieuwe handelsverdrag voor landen rond de Stille Oceaan. Dat zou nogal een ommekeer betekenen. De regering-Trump zei kort na haar aantreden een jaar geleden dat het Noord-Amerikaanse NAFTA-verdrag de ijskast in zou gaan, schortte de besprekingen met de Europese Unie over het TTIP-verdrag op en stapte uit TPP.

Dat laatste was nogal onlogisch. TPP was juist opgezet zonder China, om zo een onderling geïntegreerde gordel van landen rond de opkomende gigant in het leven te roepen. Nu de regering-Trump bezig is met een vol offensief tegen China, met dreigingen van een tariefoorlog over en weer, is TPP eigenlijk dé oplossing. Het Witte Huis zou het verdrag, als het er niet was geweest, hebben kunnen uitvinden.

Niet dat Amerikaanse toetreding er snel van komt: het verdrag is net vorige maand gesloten. Trump impliceerde dat het zou moeten worden aangepast om Amerika tevreden te stellen. Maar handelsverdragen, en vooral de onderhandelingen die eraan vooraf gaan, zijn duivels complex. Dat breek je niet zomaar open zonder het te vernielen.

Langzaam ontstaat het beeld van een Amerika dat zijn interesse voor de rest van de wereld aan het verliezen is

De geschiedenis met de Aziatische Infrastructurele Investeringsbank (AIIB) ligt bovendien nog vers in het geheugen. Deze door China geïnitieerde instelling werd tot Amerikaanse verbijstering vier jaar geleden razendsnel omarmd door zelfs de trouwste Amerikaanse bondgenoten, inclusief die in West-Europa.

Dat de AIIB er vooral op gericht lijkt het Chinese ‘belt and road’-plan mede te financieren wijst op een elementair verschil tussen de VS en China. Waar de explosie van de internationale handel tot nu toe vooral een maritieme aangelegenheid was, is het Chinese plan vooral gebaseerd op landroutes. De term ‘Euraziatisch’ is snel in zwang geraakt: de route over het continent voert westwaarts naar Europa, buigt halverwege zuidwaarts naar het Midden-Oosten en verder naar Afrika.

Het is de vraag of de VS daar een antwoord op hebben. Misschien wel niet. Langzaam ontstaat het beeld van een Amerika dat zijn interesse voor de rest van de wereld aan het verliezen is. Het land is, mede dankzij fracking, olie-onafhankelijk, wat kan hebben bijgedragen aan een verlies van aandacht voor het Midden-Oosten. Als olie geen rol meer speelt, wat is daar economisch dan te halen? Geloof het of niet: de volledige economie van het Midden-Oosten, inclusief Noord-Afrika, plus Afghanistan plus Pakistan is kleiner dan die van Duitsland.

Wat rest? De Monroe-doctrine uit de negentiende eeuw dringt zich op. Die verordonneerde dat de rest van de wereld zich niet met Noord-, Midden- en Zuid-Amerika moest bemoeien. Het westelijk halfrond was voor de Amerikanen.

Of Europa daar blij mee moet zijn? Op een Aziatische wereldkaart is ons deel van de wereld weggemoffeld in de uiterste hoek linksboven. In die zin is Trumps hernieuwde belangstelling voor TPP significant. Beter dat de supermachten zich met elkaar blijven bezighouden dan dat zij zich ieder terugtrekken op hun eigen grondgebied. Zeker als je, als Europeaan, dan op het verkeerde continent blijkt te wonen.

Maarten Schinkel schrijft over macro-economie en de financiële markten.
    • Maarten Schinkel