‘Mutante fret onthult geheim brein-omvang mens’

Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier een opvallend persbericht. Deze week: opzettelijk aangebrachte mutaties in het DNA van fretten geeft hun een klein brein. Maar zegt dat iets over menselijke evolutie?

Beeld aangeleverd bij het persbericht; het kleine brein van een mutante fret (boven) vergeleken met dat van een normale fret. Illustratie Walsh Lab/HHMI/Boston Children's Hospital

Een genetisch gemanipuleerde fret kan helpen onthullen hoe mensen aan hun grote hersenen komen, zo begint het persbericht dat het Howard Hughes Medical Institute deze week de wereld instuurde. Het gaat over een onderzoek van Christopher Walsh in Nature. Bij de fretten werd één gen kapot gemaakt, het zogeheten aspm-gen, waarvan bekend is dat het bij mensen microcefalie kan veroorzaken. Kinderen die hiermee geboren worden hebben de helft van het normale volume van de hersenschors, en zijn ernstig verstandelijk gehandicapt.

Eerder onderzoek met muizen waarbij getracht werd dit gen te verstoren, leverde niet op waarop gehoopt was: het muizenbrein slonk met slechts tien procent. Fretten hebben iets grotere hersenen, met bovendien wat kronkels en bochten zoals die van de mens. En jawel, bij de fret gaf de schade in het aspm-gen ook duidelijk microcefalie, met een afname van 25 tot 40 procent in hersengewicht.

Wat betekent dat? „Opgeleid als neuroloog, onderzoek ik kinderen met ontwikkelingsziekten van de hersenen.”, zegt Walsh in het persbericht. „Ik had nooit gedacht dat ik in de evolutionaire geschiedenis van de mensheid zou staren.” Het blijkt dat het team van Walsh gelooft dat het „mogelijk” op het spoor is van een gen dat de mens zijn uitzonderlijk grote brein gaf.

Een kind dat met microcefalie ter wereld komt heeft hersenen die ongeveer even groot zijn als die van een chimpansee, meldt het persbericht suggestief.

Hersengroei is een complex systeem dat makkelijk verstoord kan worden. Maar liefst een derde van de 20.000 menselijke genen is actief in het brein. Een genetisch getroebleerde fret werpt daarom geen licht op een menselijke evolutie van miljoenen jaren. De moderne mens stamt waarschijnlijk niet af van aapmensen met microcefalie.

    • Sander Voormolen