‘Krachtig antwoord’ op de gifgasaanval, maar wanneer?

Syrië-crisis

Het Westen bezint zich op een vergeldingsactie in Syrië. Trump en de Franse president willen 'iets' doen, maar wat?

De stad Douma, het decor van de vermoedelijke gifgasaanval zaterdag 7 april. Foto Anadolu Agency

Vermoedelijk ging het ongeveer zo. Zaterdag 7 april, begin avond, stegen vanaf luchtmachtbasis Dumayr in Syrië twee helikopters van Russische makelij op. Eén gooide rond 19.30 gele gasflessen met chloorgas af boven een appartementencomplex aan het Shuhada-plein in Douma, een van de laatste nog resterende verzetshaarden tegen het regime van Bashar al-Assad. Resultaat: tussen dertig en vijftig doden, mogelijk een veelvoud aan gewonden.

Als het zo gegaan is, was het een flagrante overtreding van internationale regels en het zoveelste dieptepunt in een complexe burgeroorlog die al zeven jaar duurt. De foto’s van slachtoffers - levenloze lichamen en verschrikte kinderogen boven een zuurstofmasker – waren schrijnend, maar ook tragisch-herkenbaar. Hoe vaak heeft de wereld dit al niet gezien? De oorlog heeft aan naar schatting 500.000 mensen het leven gekost; de VS denken dat Assad 50 keer gifgas heeft gebruikt.

Twee westerse presidenten, nog vrij kort in ambt, vonden dat het genoeg is geweest. Al op zondag belden Donald Trump en Emmanuel Macron met elkaar. Ze veroordeelden de gifgasaanval en zouden werken aan een „krachtig, gezamenlijk antwoord”.

De verontwaardiging over het gebruik van gifgas en het onbeschrijflijke leed mag niet zonder gevolg blijven, heette het. President Macron had al eerder duidelijk gemaakt dat het gebruik van gifgas voor hem een rode lijn was. President Trump had een jaar geleden het gebruik van gifgas al eens beantwoord met een eenmalig salvo van 59 kruisraketten op een Syrische luchtmachtbasis en wilde ook nu iets doen. Hij dreigde met „verstrekkende gevolgen.”

Meerdere bondgenoten van Trump worstelen met 'Syrië'. Wat voor positie nemen ze in in het conflict?

Tomahawks

Iets doen. Maar wat? Assad was vorig jaar niet bijster onder de indruk van de Tomahawks. De schade was beperkt, het vliegveld werd die middag weer gebruikt. Een zinvolle actie is dus een zwaardere actie: meerdere doelen, in meerdere aanvalsgolven, uit te voeren door een coalitie van meerdere landen.

Maar waarom zou het Westen zich nu opeens mengen in een conflict dat op zijn einde loopt? De rebellen zijn zo goed als verslagen, IS is versplinterd, Assad heeft 85 procent van het grondgebied weer onder controle. Een ingreep komt wel heel laat.

Bovendien heeft het Westen zich min of meer uit Syrië teruggetrokken en het terrein overgelaten aan Rusland en Iran. Het Westen koos van meet af aan de kant van de rebellen, maar gaf ze niet de middelen of de steun om van Assad en zijn bondgenoten te kunnen winnen.

Is er militair-strategisch überhaupt een verstandige actie te bedenken in een verscheurd land waar Rusland en Iran troepen op de grond hebben? Bovendien: is een slecht geweten wel een goede raadgever?

Met de aanval op het Shudada-plein kwam zo een kluwen aan netelige kwesties op tafel, variërend van de toekomst van Syrië tot de rol van het Westen op het wereldtoneel en de steeds sneller verzurende verhoudingen tussen het Westen en Moskou. Het gaat niet alleen om slachtoffers in Douma.

Buiten spel

De diplomatie raakte snel buitenspel. In de VN-Veiligheidsraad hield Rusland een volwaardig onderzoek naar de vermoedelijke gifgasaanval tegen. Volgens Rusland is de aanval in scène gezet door de rebellen met assistentie van buitenlandse spionnen. Wat het Westen ziet als casus belli, een rechtvaardiging voor oorlog, noemt Rusland „fake news”. Wel zijn er onderzoekers van de Organisatie tegen het gebruik van Chemische Wapens (OPCW) naar Syrië vertrokken. Zij onderzoeken dit weekend óf er gifgas is gebruikt, maar over de schuldvraag gaan zij niet.

De sfeer bij de VN in New York was gespannen. VS en Rusland kozen grote woorden. „De handen van Rusland zijn gedrenkt in het bloed van Syrische kinderen”, zei Trumps VN-ambassadeur Nikki Haley. De Russische gezant Vasili Nebenzja waarschuwde dat de VS, een land „zonder echte vrienden”, de wereld naar „treurige en ernstige gebeurtenissen” leiden. De VS en Rusland schoten over en weer elkaars ontwerpresoluties af. De kwestie Syrië heeft de Veiligheidsraad verlamd.

Lees alles over de Syrië-crisis in ons blog

Verbaal geweld

Het verbale geweld bereikte een crescendo met de tweet van Trump waarin hij Rusland waarschuwde dat Amerikaanse raketten zullen komen: ,,mooi, nieuw en ‘intelligent’!” De tweet onderstreepte nog eens dat het Witte Huis, dat in internationale crises als deze geacht wordt een baken van rationele contemplatie te zijn, nu wordt bewoond door een emotionele tv-kijker. De crisis komt voor Trump gelegen omdat ze afleidt van zijn spectaculaire binnenlandse problemen. Maar de timing is beroerd omdat zijn nieuwe veiligheidsadviseur John Bolton deze week pas is begonnen en dat de benoeming van zijn nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo nog door het Congres moet.

Na de oorlogszuchtige tweet, probeerde Trump snel te de-escaleren. Er is nog geen besluit genomen, alle opties liggen op tafel, heette het tegen het einde van de week. Donderdag schaarde Theresa May zich definitief bij de coalitie. Mark Rutte sprak steun uit, Angela Merkel haakte af. Rusland haalde intussen zijn schepen uit de haven van Latakia waar het een marinesteunpunt heeft. Syrië schoof materieel onder de paraplu van het geduchte Russische afweergeschut op Syrische bodem.

Vorig jaar hebben de Amerikanen de Russen over de ophanden zijnde aanval geïnformeerd. Vrijdag maakte het Kremlin bekend dat de hotline nog steeds open staat. Emmanuel Macron, donderdag nog onversaagd, belde vrijdag eerst nog maar eens met Vladimir Poetin. Doe geen „onbezonnen” dingen die met het Handvest van de Verenigde Naties botsen zou Poetin hebben gezegd. Macron riep in het gesprek op tot dialoog. De twee spraken af dat hun ministers intensief contact zullen onderhouden.

Correctie (13-4-2018): In een eerdere versie van dit stuk werd gesproken van het Shudada-plein. Dat moest het Shuhada-plein zijn. Hierboven is dat aangepast.

    • Michel Kerres