Ruud Lubbers als Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN in Afghanistan in 2001. Foto EPA

Lubbers in memoires over niet stemmen op Brinkman: ‘fout, fout, fout’

Politiek

In zijn laatste levensfase tekende Ruud Lubbers herinneringen op. Hannah Aukes maakte er een boek van. ‘Ik heb zijn stem doorgegeven.’

Bijna waren de herinneringen van Ruud Lubbers niet eens verschenen. „Ik stop met het project”, zei hij vorige zomer tegen zoon Bart en ‘schaduwauteur’ Hannah Aukes. Het jaar ervoor was hij op aanraden van schrijver en vriend Geert Mak voor „zijn gemoedsrust en een harmonieus leven” begonnen met het optekenen van persoonlijke herinneringen. Maar het ging in juni 2017 zó slecht met Ruud Lubbers, dat hij besloot dat het boek er niet kwam.

Zonder medeweten van zijn vader gingen Bart Lubbers en Hannah Aukes door met het verwerken van de teksten, aantekeningen en transcripten van vier lange interviews. Op kerstavond 2017 overhandigde Bart een manuscript aan zijn vader. Die was verheugd, becommentarieerde de tekst en vulde aan. Persoonlijke herinneringen werd postuum uitgegeven; Lubbers overleed twee maanden geleden.

Het idee een professionele auteur aan te trekken kwam van Bart Lubbers. Hannah Aukes had hem eerder geholpen bij het schrijven van The Fastned Story, een boek over de geschiedenis van zijn bedrijf, dat laadstations voor elektrische auto’s in Europa wil neerzetten en exploiteren. Hij vroeg haar of zij door interviews en het redigeren van zijn vaders uitgeschreven herinneringen een boek kon maken.

Ruud Lubbers vond het een goed idee, maakte kennis met Aukes en stuurde haar in november 2016 de eerste elfduizend woorden op. Toen hij er in juni 2017 mee stopte, waren het er dertigduizend. Plus het transcript van vier lange gesprekken van in totaal twaalf uur. Dat bij elkaar is het boek geworden.

Hannah Aukes moet lang nadenken over hoe haar rol genoemd moet worden. „Schrijver in dienst van, co-auteur? Ghostwriter? Dat laatste vind ik niet zo’n mooie naam, want Ruud Lubbers heeft de helft van het boek op papier gezet.”

U bent in zijn huid gekropen?

Aukes: „Absoluut. Soms schreef mijn pen zoals hij praatte. Op een gegeven moment word je je hoofdpersoon. Je bent vertolker van iemands gedachten. Maar ook de dramaturg die zorgt voor ritme in de tekst. Ik heb zijn stem doorgegeven. Ik heb het opgetekend en er vorm aan gegeven, in de geest van Ruud Lubbers.”

Hoe gaat zoiets in z’n werk?

„Om een voorbeeld te geven: de eerste zin van het hoofdstuk over zijn vertrek als Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen luidt: ‘Dit hoofdstuk te schrijven heeft mij de meeste moeite gekost’. Dat heeft hij niet zo letterlijk gezegd, maar dat is wat ik parafraseer.”

Heeft het boek een boodschap?

„Dit boek is ultieme reflectie. Je hebt het leven, hoe ga je ermee om? Ongeacht wat er gebeurt, maak er wat van. Vind harmonie. Niet alle herinneringen zijn even prettig, zeker niet de laatste in zijn leven. Maar hij voelde toch de verantwoordelijkheid een verhaal na te laten. Ik denk dat die constante ambivalentie soms heel lastig voor hem was. Hij worstelde ermee, maar op het eind van zijn leven was het nu of nooit.”

Is uw beeld over Lubbers veranderd door het boek?

„Ik ben van 1981. Ik was een klein meisje toen hij premier was. Toen die kwestie met Brinkman speelde in 1994 [Lubbers liet zijn gedoodverfde opvolger keihard vallen, red.] zat ik in de tweede klas van het gym. Ik was met andere dingen bezig, maar wist dat het een krachtig figuur was. Dat is niet veranderd, maar je ziet hem naar het einde toe spiritueler worden,’’

Het ‘lubberiaans’ is een begrip. Kon u hem altijd volgen?

„Als dat niet zo was vroeg ik door. Dat Lubberiaans was strategie. Als hij over zijn ouders sprak was hij compleet helder. Maar als de onderwerpen lastiger werden, merkte ik dat hij zinnen door elkaar ging draaien. Ik heb er leesbaar lubberiaans van gemaakt.”

    • Mark Kranenburg