Hoe Ab Blokker zijn levenswerk zag afbrokkelen

Blokker Terwijl Jaap Blokker het familiebedrijf in Nederland groot maakte, wijdde zijn broer Ab zich in China aan zijn passie: zo goedkoop mogelijk inkopen. Nu zijn de gloriedagen voorbij en doet het bedrijf – zonder familie aan het roer – het helemaal anders. „Hebben ze mijn toestemming gekregen? Absoluut niet.” 

Illustraties XF&M

Hij heeft het familiebedrijf eigenhandig groot gemaakt, samen met zijn broer Jaap. Nog altijd is Albert Blokker, kortweg Ab, voor de helft eigenaar van Blokker. Maar dat betekent niet dat hij veel invloed heeft op wat er bij de huishoudketen gebeurt, zo constateert hij zelf in het najaar van 2017.

De directie van Blokker heeft een besluit genomen waar hij faliekant tegen is. Tot zijn spijt kan hij er niets tegen beginnen. „Als een aandeelhouder van een bedrijf van deze omvang, heb ik weinig te vertellen”, schrijft Ab in een mistroostige brief aan zijn zakenrelaties in China. „Hebben ze mijn toestemming gekregen? Absoluut niet.”

Het besluit waar Ab Blokker (1945) zo door is geraakt, betreft zijn levenswerk. Decennialang heeft Ab met hart en ziel handel ingekocht in ‘het Verre Oosten’. Op Chinese handelsbeurzen groef Ab zich door het eindeloze aanbod, over hobbelige wegen reisde hij af naar fabrieken in het binnenland en tijdens onderhandelingen vocht hij onvermoeibaar voor de laatste cent.

Perfect evenwicht

De leiding in Nederland was in handen van zijn oudere broer Jaap, tot die in 2011 overleed. Decennialang was Jaap Blokker het gezicht. Nog altijd is hij een bekende naam. Ab is onbekend bij het grote publiek, hij is de broer in de coulissen. Maar het succes was aan beide broers te danken. Terwijl Jaap de ene na de andere winkel opende, zorgde Ab dat die vol kwamen.

De twee broers, die het familiebedrijf in 1975 van hun vader kregen overgedragen, hadden totaal verschillende karakters. Jaap was extravert. Hij was graag onder de mensen en genoot van het houden van een mooie speech. Ab treedt niet graag op de voorgrond. Hij geniet ervan op pad te zijn, op jacht naar nieuwe verkoopsuccessen. Bewust zorgden de broers ervoor dat ze elkaar zo min mogelijk tegenkwamen. Maar ondanks hun verschillen hadden ze een perfect evenwicht gewonden om het bedrijf samen uit te bouwen.

Inmiddels zijn de gloriedagen van de huishoudketen voorbij. De succesformule van Jaap en Ab is onvoldoende met de tijd meegegaan. Moederbedrijf Blokker Holding lijdt al jaren verlies. In 2016 ging het om 180 miljoen euro op een omzet van een kleine 2 miljard.

Buitenstaanders

Terwijl het concern in steeds grotere problemen raakte, heeft Ab Blokker stap voor stap aan macht ingeboet. In 2013 stapte hij uit het bestuur en werd hij commissaris. Vorig jaar heeft hij zich helemaal teruggetrokken uit de bedrijfstop. Sindsdien is hij alleen eigenaar van de helft van de aandelen. Els Blokker, de weduwe van Jaap, bezit de andere helft.

De Blokker-top bestaat nu uit buitenstaanders. Zij doen wat ze nodig achten om het bedrijf er bovenop te helpen. Ze schrappen banen, sluiten winkels en leggen luxere spullen in de schappen. En ze hebben besloten de inkoop helemaal anders aan te pakken. In 2016 zijn de vaste inkopers vervangen. Afgelopen najaar volgde het besluit dat Ab zo raakte: Blokker verbrak de relatie met zijn trouwe tussenpersoon in Azië. Aan bijna veertig jaar samenwerken kwam abrupt een einde.

Het familiebedrijf werd sinds 1975 mede groot door Ab Blokker en zijn containers uit China. Onder leiding van buitenstaanders nam het bedrijf geleidelijk afscheid van zijn nalatenschap.

Met het vertrek van Ab Blokker als commissaris verdween het laatste familielid uit de bedrijfstop. Lees ook: De laatste Blokker is stilletjes vertrokken bij Blokker

1975-2011: Containers vol kopieën

„Ans, kom eens hier. Geef die tas eens.” Ans Schoutsen, een jonge medewerkster van de administratie, loopt het hoofdkantoor binnen als Ab Blokker haar bij zich roept. Hij wil haar nieuwe tas, een gebloemd exemplaar van dik katoen, van dichtbij bekijken, herinnert Schoutsen zich. „Ik neem hem even mee”, zegt Ab tegen haar. „Over twee weken krijg je hem weer terug.” Maar drie maanden later heeft ze haar tas nog steeds niet terug. Een kopie ervan ligt inmiddels in de Blokker-winkels. Nagemaakt in China. Als Schoutsen ernaar informeert, mag ze een nieuw exemplaar uit het magazijn halen.

Ab Blokker is gek op spullen uit het Verre Oosten. Merkloze kopjes of borden uit China zijn vele malen goedkoper om in te kopen dan de Europese varianten van een A-merk. Voor de merkloze handel hoeven klanten in de winkel een stuk minder te betalen, maar Blokker verdient er goed aan, omdat de inkoopprijs zo laag is.

Blokker laat zich graag inspireren door andermans ideeën en deinst er niet voor terug producten te kopiëren in Azië. Een van de eerste grote namaaksuccessen is de Rubik’s Cube, de haast onoplosbare blokvormige puzzel. Honderdduizenden kubussen laat Ab begin jaren tachtig verschepen vanuit Azië. De Hongaarse bedenker heeft zijn kubus niet zodanig beschermd dat Blokker beperkingen voelt. Het familiebedrijf profiteert geweldig van de rage en verkoopt er meer dan een miljoen.

Het gaat ook weleens mis, bijvoorbeeld met Bob de Beer. De knuffel is een exclusieve Bijenkorf-beer, met zijn donkerrode vestje en blauw-wit geblokte strikje. Maar als de Blokker-inkopers begin jaren negentig op een Aziatische fabrikant stuiten die de teddybeer kan leveren, gaan ze ervoor. Het leidt ertoe dat bij Bart Smit, ook onderdeel van het Blokker-concern, een nep-Bob te koop is voor een tientje minder dan het origineel. De Bijenkorf stapt naar de rechter, Blokker moet 50.000 gulden schadevergoeding betalen.

Twee keer per jaar reizen Ab en de inkopers af naar Azië, naar de Canton Fair, de grootste handelsbeurs van China. Van negen tot zes zwerven ze door immense hallen langs eindeloze rijen met stands. In soepele kleding graven ze zich zittend op hun knieën door bergen spullen heen. Na sluitingstijd gaan de onderhandelingen door op een hotelkamer die dienst doet als kantoor.

Ab Blokker spreekt geen Chinees, de inkopers evenmin. Om het zakendoen mogelijk te maken werkt Blokker met Chinese tussenpersonen. Die doen van alles: speuren naar leveranciers, tolken bij onderhandelingen, containervervoer regelen. Verreweg de meeste zaken doet Blokker met een bureau dat Top Marketing heet, kortweg Top. De baas van dit agentschap is de Chinees Harry Lai, een vertrouweling van Ab Blokker. De twee zakenpartners zijn door de jaren heen met elkaar vergroeid geraakt. Waar de inkopers van Blokker ook gaan, Top gaat mee. Het liefst, grapt een oud-werknemer, zouden de mensen van Top hen volgen tot op de wc.

2011-2015: De eerste scepsis

Bestuursvoorzitter Jaap Blokker, die in 2011 op 69-jarige leeftijd overleed, kwam zelden in China. Het Verre Oosten was het domein van zijn broertje. Jaaps opvolger, zijn neef Roland Palmer, gaat wel een aantal keer mee. De dertiger wil met eigen ogen zien hoe het eraan toe gaat.

Op de handelsbeurs kan Palmer zich tot ergernis van ervaren collega’s ineens in onderhandelingen mengen. Wijzend op tabellen op zijn laptop maakt de voormalige consultant de tegenpartij duidelijk dat een prijs te hoog is. Of hij maakt grapjes waar de inkopers zich ongemakkelijk bij voelen. Een van hen herinnert zich hoe Palmer op een tissuedoos wees en zei: „Geef me alsjeblieft een tissue, want ik moet huilen van de prijzen.”

Palmer botst geregeld met zijn oom en mede-bestuurder Ab Blokker, met wie hij niet dezelfde warme band heeft als met Jaap. De nieuwe topman heeft zijn bedenkingen over de hechte relatie met Top Marketing. Dat is precair terrein. Niemand heeft ooit aan de samenwerking getornd. Maar Palmer wil de historische twee-eenheid wél ter discussie stellen.

Hij is er niet tegen dat Blokker in Azië met agenten werkt, maar wel tegen zoveel inkopen via één partij. Dat lijkt Palmer niet verstandig. Nu zijn de inkopers naar zijn mening te afhankelijk van Top Marketing en min of meer gedwongen producten af te nemen bij leveranciers die Top uitkiest.

Hij vraagt zich ook af of de samenwerking wel leidt tot de scherpste inkoopprijzen. In ruil voor hun diensten krijgt Top Marketing namelijk commissie. Blokker betaalt zo’n 5 procent van de inkoopprijs, een gebruikelijk percentage. Door dit systeem heeft Top zelf geen belang bij de laagste inkoopprijs, maar door de jarenlange relatie hebben Ab en de inkopers een rotsvast geloof in de oprechte bedoelingen van hun vaste agent.

Voorzichtig probeert Palmer de samenwerking met Top in te perken. Zo sluit hij voor discountketen Big Bazar, ook onderdeel van het Blokker-concern, een deal om te gaan inkopen via een andere agent. Betrokkenen zien het gebeuren. Dit ligt gevoelig, weten ze. Ze beschouwen het als een daad van verzet tegen zijn oom.

Uiteindelijk verliest Palmer de slag na een interne machtsstrijd. De commissarissen, onder wie zijn eigen oom Ab, hebben het vertrouwen in hem verloren en zetten hem in de zomer van 2015 af. Blokker blijft inkopen via Top Marketing.

2016: ‘Vanuit de klánt denken’

Het is ruim een half jaar later, de inkopers van Blokker krijgen een ‘update’. Op de gang van het hoofdkantoor staan ze op woensdag 3 februari 2016 op hun bazen te wachten. Er zit net een nieuwe directeur. Die gaat natuurlijk iets vertellen over de vernieuwing die eraan komt.

Tegenwoordig is het een en al vernieuwing bij de huishoudketen. Het tempo zit er flink in. Rigoureuze maatregelen zijn onvermijdelijk, daar is de nieuwe directie van Blokker van overtuigd. De resultaten zijn achteruit gehold. Sinds 2012 is de omzet met 15 procent gedaald. De bazen doen wat nodig is. Onder het winkelpersoneel is al een ontslagronde geweest, nu is de inkoopafdeling aan de beurt.

Daar komen de inkopers zelf ook achter als de PowerPoint in het vergaderzaaltje aangaat. Blokker stopt met inkopen op de traditionele manier, vertellen de directeuren. Het bedrijf stapt over op een moderne methode: ‘category management’. „Vanaf nu gaan we vanuit de klánt denken.” De inkopers weten niet wat ze horen. Wat denkt de directie dan dat zij al die jaren hebben gedaan?

De meeste inkopers werken al jaren voor Blokker. Een aantal heeft nauw samengewerkt met Ab Blokker, die niet bij de presentatie aanwezig is. Van oudsher hebben inkopers een status binnen het bedrijf. Zij bepalen wat er in de winkels ligt, zij bepalen het succes van de onderneming. Dat gevoel leeft ook onder de inkopers zelf. In de Blokker-top overheerst echter een ander gevoel. Daar vinden ze het clubje nogal eigenwijs.

Door de nieuwe inkoopmethode heeft Blokker geen inkopers meer nodig, maar ‘category managers’. En het is helemaal niet vanzelfsprekend dat de huidige inkopers dat zomaar kunnen worden. De Blokker-top heeft een extern adviesbureau gevraagd de verschillen te duiden. Een category manager werkt „datagedreven”, schrijven de adviseurs, en laat zich leiden door „klantbehoeften en -gedrag”. Een inkoper vaart, geheel op eigen houtje, min of meer op onderbuikgevoel, suggereert het rapport.

De zittende inkopers mogen solliciteren op de functie van category manager. Na de presentatie zijn ze per direct vrijgesteld van werk, zoals dat heet. Op die manier kunnen ze zich voorbereiden op hun sollicitatie. Dat mag bedoeld zijn als een geste, de inkopers vatten het anders op. Ze zijn niet langer welkom. Ze dienen direct hun spullen te pakken en het pand te verlaten.

Binnen het familiebedrijf gold decennialang: wie trouw is aan Blokker wordt met trouw beloond. Maar die traditie is niet meer vol te houden.

Een aantal vertrouwelingen van Ab Blokker overleeft de sollicitatie niet en moet vertrekken. Hun opvolgers blijken al klaar te staan – deze nieuwe category managers waren alvast geworven. Zij slaan de beurs in China in eerste instantie over en kiezen voor luxere producten uit Europa. De aloude slogan ‘vertrouwd en voordelig’ verbleekt: merkloze China-handel maakt plaats voor een messenblok van Jamie Oliver, een pedaalemmer van Simplehuman en servies van Royal Doulton.

2017: Blokker ‘future proof’

Met het vertrek van Roland Palmer is de scepsis over Top Marketing niet verdwenen. Ook zijn opvolger heeft zijn twijfels. Waarom betalen we die Chinezen eigenlijk voor iets wat we ook zelf kunnen?

Sinds 2016 staat het moederbedrijf van Blokker onder leiding van een buitenstaander, Casper Meijer. Hij is geen lid van de familie en heeft eerder bij multinationals als Unilever en Ahold gewerkt. Meijer is ook kritisch op de dominante positie van Top Marketing. Het bestuur wil af van de commissie die ze aan Top moeten betalen. Ook wil het meer zicht op de prijs en herkomst van de producten. Dat gaat makkelijker als je zelf direct zaken doet met de leveranciers.

In de zomer van 2017 besluit Blokker dus te stoppen met Harry Lai. Onder de naam Blokker Fareast opent het bedrijf eigen inkoopkantoren in Shanghai en Hongkong. Op elk kantoor gaan tien à vijftien Chinezen aan de slag.

Ab is er ongelukkig mee. Hij voelt het als een plicht – „na zoveel jaren zo nauw te hebben samengewerkt” – om zijn eigen standpunt duidelijk te maken. Aan zijn Chinese relaties schrijft Ab dus zijn mistroostige brief. De beslissing kwam voor hem „onverwacht”. Het is „zeker niet” zijn voorstel is geweest.

Harry Lai, de eigenaar van Top Marketing, is ook gegriefd. Hij schrijft een nijdige brief aan het nieuwe hoofd van de inkoopafdeling van Blokker. „Aanvankelijk dachten we dat het een hoax moest zijn.” Dat het toch echt waar bleek staat ver af van wat hij verwachtte van een „loyale zakenpartner”.

De top van Blokker kijkt er heel anders tegenaan. Ook zij stellen een brief op, om het besluit toe te lichten. De huishoudketen is bezig zichzelf „future proof” te maken, schrijft de baas van de inkoopafdeling aan de Chinese zakenrelaties. „Voortdurende vernieuwing” is noodzakelijk in de snel veranderende wereld met steeds meer concurrentie, waarin Blokker moet overleven. Dat lukt alleen door „grote investeringen” en „bij de tijd blijven”. „Dit heeft ons ertoe gebracht een nieuwe weg in te slaan met Blokker.”

De teleurstelling van Ab Blokker en Harry Lai ten spijt.

‘Tweede natuur’

Maar Ab Blokker, inmiddels 72 jaar oud, is nog niet uitgespeeld in het Verre Oosten. Hij ontfermt zich nog altijd over ‘zijn’ Casa, een Belgische winkelketen die spulletjes voor in huis verkoopt. Casa heeft vijfhonderd winkels in acht Europese landen, en binnenkort ook in Nederland. Casa neemt zijn intrek in 110 Nederlandse Xenos-winkels – die winkelketen is óók in bezit van de familie. Nog voor het einde van het jaar zullen de eerste vijftig filialen opengaan.

Sinds 1988 is Casa eigendom van de familie en altijd kon dit dochterbedrijf rekenen op speciale aandacht van de jongste Blokker-broer. Hij is nog steeds nauw betrokken, al zit hij niet in het dagelijks bestuur. Voor Ab Blokker is inkopen zijn „tweede natuur”, laat een woordvoerder weten. De eigenaar gaat nog „graag en met evenveel enthousiasme mee op de handelsmissies in het Verre Oosten”, waar hij samenwerkt met Harry Lai.

Blokker mag dan andere keuzes maken, hij en zijn Casa gaan in Azië op de vertrouwde voet verder, zo heeft Ab zijn Chinese leveranciers laten weten. Hij hoopt dat de samenwerking even „flourishing” zal blijven als altijd.

Lees ook de reconstructie over de machtsstrijd binnen het doorgaans gesloten familiebedrijf: Blokker, een familiedrama