Een nuttig bezoek, maar gezellig wordt het niet

Rusland

Minister Blok ontmoet in Moskou zijn ambtgenoot Lavrov. De Russische ‘njet-diplomatie’ maakt het voeren van een gesprek lastig.

Foto Jerry Lampen / ANP

„De kanalen openhouden”. Zo omschreef minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) het doel van zijn bezoek aan Moskou, deze vrijdag.

Dat wordt niet eenvoudig, want Nederland en Rusland zijn het over weinig zaken eens en de onderlinge irritaties zijn fors. Hoe slecht de onderlinge verhoudingen zijn, bleek uit een persverklaring die het Russische ministerie uitgaf vlak voor het geplande bezoek van Bloks voorganger Halbe Zijlstra – een bezoek dat op het allerlaatste moment niet doorging vanwege Zijlstra’s aftreden.

De verklaring was een lange tirade tegen Den Haag. Het MH17-onderzoek waaraan Nederland leiding geeft was ‘subjectief’, schreef Moskou. Nederlandse media voeren een „ongekende anti-Russische campagne”. Zelfs de affaire rond het Greenpeace-schip Arctic Sunrise en de vete over het Oekraïense Krim-goud werden door Moskou van stal gehaald.

Blok kan dus geen gezellig gesprek tegemoet zien met de Russische minister Sergej Lavrov. Toch is de ontmoeting nuttig, zo liet Blok bij de aankondiging van zijn bezoek weten. „Het is goed om face-to-face te spreken met mijn collega […] en om onze fundamentele zorgen over te brengen.”

Koren op de Russische molen

Er staat van alles op de agenda: MH17, de aanslag op de Russische oud-dubbelspion Skripal in Salisbury, mensenrechten en de rol van Rusland bij het verspreiden van desinformatie zullen wat betreft Blok aan de orde komen.

Nederlandse diplomaten kunnen de reacties van Lavrov wel ongeveer uittekenen. Of het nu gaat om Oekraïne, MH17, het beïnvloeden van de verkiezingen in de Verenigde Staten of de inzet van chemische wapens door Assad: Rusland ontkent. De Russische ‘njet-diplomatie’ maakt het voeren van een gesprek lastig. Bovendien heeft de Nederlandse geloofwaardigheid ernstige averij opgelopen door de pijnlijke affaire rond Bloks voorganger Halbe Zijlstra, die moest aftreden nadat was gebleken dat hij een verhaal over een gesprek met Poetin in zijn datsja verzonnen had.

Dat was koren op de Russische molen. In een verklaring stelde de Russische ambassade in Den Haag dat verhalen over de creatie van een Groot-Rusland alleen maar afkomstig kunnen zijn van mensen die er belang bij hebben Rusland als een „vijand” af te schilderen en „onder het mom van een Russische dreiging” een „militaire confrontatie” uit te lokken. Het is een redenering die Moskou vaker hanteert: de beschuldigingen aan het adres van Rusland zijn laster van ‘russofobe’ westerse politici. Met de affaire-Zijlstra kan Lavrov die stelling goed onderbouwen.

Minister Blok zou er goed aan doen om het niet zover te laten komen, zegt Tony van der Togt, Rusland-deskundige bij het Instituut Clingendael. „Hij moet direct duidelijk maken dat er consequenties zijn geweest en verantwoording is afgelegd aan de Tweede Kamer, en zeggen dat hij zoiets nog in Rusland moet zien gebeuren.”

De ontmoeting tussen Blok en Lavrov komt niets te vroeg. Voordat de aanslag op Skripal roet in het eten gooide, bracht een opvallend aantal Europese ministers en regeringsleiders (onder anderen de premiers van Oostenrijk en België) een bezoek aan Moskou – een teken van voorzichtige toenadering.

De laatste officiële ministersontmoeting tussen Rusland en Nederland dateert alweer van 2015, een jaar na de aanslag op de MH17. Toenmalig minister Bert Koenders sprak toen over een „stevig gesprek”, waarin Rusland zou hebben toegezegd volledig te zullen meewerken aan het onderzoek naar de ramp. Dat was voor de conclusie van het internationale onderzoeksteam JIT dat de Boekraket waarmee MH17 is neergeschoten uit Rusland kwam. Moskou onkent dat met klem. Maar zonder medewerking van Moskou zullen eventuele verdachten nimmer voor een Nederlandse rechter verschijnen.

Ook omdat Nederland dit jaar lid is van de Veiligheidsraad heeft Blok er alle belang bij een normale werkverhouding op te bouwen met zijn Russische ambtgenoot.

    • Steven Derix
    • Mark Kranenburg