Chris Dercon na veel protest weg bij Volksbühne Berlijn

Na zware druk Chris Dercon is afgetreden als intendant van het belangrijke theater de Volksbühne in Berlijn. De oud-directeur van museum Boijmans werd gezien als een kunstmanager die niet paste bij de creatieve gezicht van het theater.

Het gebouw van de Volksbühne in Berlijn op 28 september met demonstranten die het vertrek van Chris Dercon eisen. Foto EPA/Clemens Bilan

Een harde cultuurstrijd in Berlijn heeft Chris Dercon, oud-directeur van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam en de Tate Modern in Londen, de kop gekost als intendant van de Berlijnse Volksbühne. Nog voor hij zich in de Berlijnse theaterwereld heeft kunnen bewijzen, is de 59-jarige Belg vrijdag per direct afgetreden - onder zware druk en na aanhoudende persoonlijke aanvallen.

De benoeming van Dercon als leider van het befaamde theater maakte in 2015 in de Duitse hoofdstad meteen een storm van verontwaardiging los. Het stadsbestuur had Dercon benoemd om een nieuw, jonger publiek voor de Volksbühne aan te trekken.

Chris Dercon.

Foto AFP/ Jens Kalaene

Hij was weliswaar afkomstig uit de museumwereld en geen theaterman, maar hij had zijn sporen verdiend met vernieuwend beleid en projecten die een gevarieerd publiek trokken. Bovendien had hij een brede internationale ervaring (hij was ook directeur geweest van kunstencentrum Witte de With in Rotterdam en het gerenommeerde museum Haus der Kunst in München).

Maar juist die internationale achtergrond, en het feit dat Dercon gold als een ‘kunstmanager’ die ook nog bekend stond om zijn gevoel voor marketing, viel verkeerd bij velen in Berlijn. Zij vonden het erg genoeg dat de legendarische regisseur Frank Castorf na 25 jaar als intendant plaats moest maken. Maar onverteerbaar vonden ze dat Castorf werd opgevolgd door iemand die geen wortels had in het theater, en al helemaal niet in het veelzijdig geëngageerde en creatieve soort theater waarmee de Volksbühne zich onderscheidde.

Lees ook: een interview met Dercons voorganger Frank Castorf: ‘Ik ben getekend door de DDR’

Links bastion

Daarbij speelde ook mee dat de Volksbühne, gevestigd aan het Rosa Luxemburg Platz in het voormalige Oost-Berlijn, een sterke linkse traditie heeft. Opgericht in 1914 om theater ook onder de arbeidersbevolking te brengen, heeft het in theaterstad Berlijn altijd een bijzondere positie gehad.

Na de Duitse hereniging hadden veel Duitsers uit de voormalige DDR het gevoel dat alles in hun land, ook de cultuur, compleet werd overgenomen door West-Duitsers. Maar de Volksbühne, met zijn tegendraadsheid, gold nog als een culturele vrijplaats die niet door Westers marktdenken was aangetast. Met de komst van Dercon, vreesden zijn critici, viel ook dit laatste bastion.

Men voorzag verlies aan identiteit – en het einde van een tijdperk waarin de Volksbühne een vast eigen ensemble had. Ook al omdat Dercon aankondigde dat hij naast theater ook wilde inzetten op dans, film, performances en digitale cultuur, niet alleen binnen de muren van het theater maar ook elders in de stad.

Uiterlijk verdroeg Dercon het allemaal met gelatenheid

Het verzet tegen Dercon lag in het verlengde van protesten tegen ‘gentrificatie’ van oude buurten in onder meer het oosten van de Berlijn. Huizen en straten worden sinds de jaren negentig op grote schaal opgeknapt, wat grote huurverhogingen met zich mee brengt die voor de oorspronkelijke bewoners niet meer op te brengen zijn. Toen tegenstanders van Dercon in september zes dagen lang het gebouw van de Volksbühne bezetten, legden zij ook het verband met deze huisvestingsontwikkeling in de stad.

Uitwerpselen

Het waren niet alleen demonstraties waar Dercon meet te maken kreeg. Er werden petities tegen hem georganiseerd, hij kreeg veel haatmail en vond zelfs regelmatig uitwerpselen voor en op de deur van zijn kantoor. Nog voor zijn eerste seizoen in september 2017 begon, was hij op opinie- en cultuurpagina’s al uitgebreid onder vuur genomen. Toen de eerste voorstellingen tegenvielen nam dat nog toe. Uiterlijk verdroeg Dercon het allemaal met gelatenheid.

Toen Dercon’s voorganger Castorf vertrok, wilde hij voor iedereen duidelijk maken hoe drastisch zijn tijdperk nu voorbij was. Daarom gaf hij opdracht het vier meter hoge stalen beeld van een wiel op beentjes, dat sinds jaar en dag het logo van het theater was en een geliefd onderdeel van het straatbeeld, te laten verwijderen.

Dercon kreeg al die tijd maar weinig steun van het stadsbestuur, ook al is de cultuurwethouder die een sleutelrol speelde bij zijn aanstelling, Michael Müller, inmiddels burgemeester geworden. De huidige cultuurwethouder, Klaus Lederer, zei meteen bij zijn aantreden afgelopen najaar dat de benoeming van Dercon, die toen al twee jaar een feit was, nog maar eens tegen het licht gehouden moest worden.

Vrijdag zei Lederer dat de persoonlijke aanvallen tegen Dercon „onacceptabel” waren geweest. Hij en Dercon zouden overeengekomen zijn dat Dercons concept niet werkte en dat de Volksbühne behoefte heeft aan een nieuw begin.