Virtuele visjes vangen voor de operatie

Technologie Om kinderen minder angstig te maken voor een operatie zetten ziekenhuizen steeds vaker hightech in, zoals de ‘storywall’.

De kleuren spatten van het behang in de steriele kamer van het Isala Ziekenhuis in Zwolle. Het blauw, roze en oranje steekt af tegen de vale doktersjassen. Op de muur verschijnen vissen en kwallen, een bonte onderwaterwereld die lijkt op een scène uit de Disney-film Finding Nemo.

We zijn in de voorbereidingsruimte van de OK in het ziekenhuis. Hier worden volwassenen maar ook kinderen voorbereid op een operatie; verpleegkundigen meten de bloedruk, ze controleren de hartslag en indien nodig brengen ze een infuus aan. Veel kinderen vinden het spannend om een operatie te ondergaan en daarom heeft het ziekenhuis de ruimte voorzien van het interactieve behang. De vrolijke kleuren op de muur en het bijbehorende spel op deze zogenoemde ‘Storywall’ moeten gevoelens van angst en stress bij de kinderen verminderen.

„Het spelletje begint”, zegt Elsbeth Graswinckel. Ze is leidinggevende van een van de OK-complexen in het ziekenhuis en houdt trots een iPad omhoog in de richting van een roze kwal op de muur. Ze opent een app en vervolgens komen de tentakels van de kwal op het scherm tot leven. De kwal beweegt met de iPad mee door de voorbereidingsruimte.

Opeens verschijnen er meer kwallen op het scherm. „Kijk, die moet je vangen”, legt Graswinckel uit. Het spelletje werkt aanstekelijk, meent ze. En, zegt ze: de ‘game over’-functie is bewust uitgezet, zodat kinderen niet teleurgesteld de operatiekamer ingaan.

Uit onderzoek blijkt dat angstige kinderen minder snel herstellen van een ingreep

Ziekenhuizen zoeken steeds vaker naar hightech manieren om patiënten – en dan vooral kinderen – met een rustiger gevoel de operatiekamer in te laten gaan. In meerdere ziekenhuizen staan elektrische mini-autootjes waarin kinderen zelf naar de OK kunnen rijden – onder begeleiding van een verpleegkundige met een afstandsbediening. In het Juliana Kinderziekenhuis in Den Haag werkt dit „fantastisch”, zegt woordvoerder Simone Timmermans. Zo goed dat de kinderen het volgens haar na de behandeling alleen nog maar over het ritje in de mini-Tesla hebben. En dat is precies wat het ziekenhuis wil bereiken, zegt ze. „Kinderen zijn zo gefocust op de auto dat de spanning en de eventuele pijn vergeten wordt.”

De Storywall van het Isala Ziekenhuis in Zwolle in actie.

Er is meer in het Juliana Kinderziekenhuis. Naast de rode Tesla’s zijn er ook vijf virtuele vriendjes die de kinderen helpen. De figuurtjes vindt je door het hele gebouw. Ze staan op de muur, of worden met een beamer geprojecteerd op grafisch behang (waarvan er 4.000m2 op de muren van het ziekenhuis plakt). Zo loopt er – via het behang – een poppetje met het kind mee naar de operatiekamer en duikt deze weer op in de uitslaapkamer. Sensoren in de muren zorgen er op sommige plekken in het ziekenhuis zelfs voor dat kinderen actief mee kunnen doen met de avonturen van de virtuele vriendjes.

Uit onderzoek van het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam blijkt dat 70 procent van de kinderen bang is voor een operatie. Ook herstellen angstige kinderen volgens het ziekenhuis minder snel van een medische ingreep. Bange kinderen zijn onrustiger, huilen sneller en werken minder goed mee na de operatie, stelt het ziekenhuis. Afleiding zou er voor zorgen dat kinderen zich beter voelen en dus ook minder kalmeringsmiddelen nodig hebben.

Met een VR-bril de OK verkennen

Ook een goede voorbereiding helpt bij het verminderen van de angst bij kinderen. Daarom is het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam vorig jaar gestart met een promotieonderzoek waarbij kinderen virtueel de operatiekamer kunnen bekijken. Met een VR-bril op hun neus zien ze de verschillende ruimtes. Kinderpsychiater Bram Dierckx is een van de bedenkers van de studie. Als kind is Dierckx zelf „heel vaak” geopereerd. De klinische setting maakte flinke indruk op hem als kleine jongen: „Als kind heb je geen idee wat je te wachten staat als je plots een ruimte wordt ingereden met allerlei bliepjes, lampen en apparaten.” Dierckx denkt een deel van de operatiestress weg te nemen door kinderen van tevoren te laten zien waar ze terechtkomen.

Het onderzoeksteam heeft daarvoor de operatiekamer nagemaakt. En twee OK-medewerkers leggen in de virtuele wereld uit wat er gaat gebeuren en nemen de kinderen mee naar het operatiecomplex. Er is een versie voor jonge kinderen met simpele taal en een versie voor oudere kinderen. In het najaar loopt de wetenschappelijke studie af en zal bekend worden of het werkt.

Alles wat je kunt doen om de patiënt af te leiden kan helpen stress en angst te verminderen

Hightech apparatuur kan zorgen voor afleiding, maar er is meer nodig voor een geslaagde ingreep, zegt Hester Rippen. Zij is directeur van Stichting Kind en Ziekenhuis, een patiëntenorganisatie voor kinderen die het keurmerk ‘De Smiley’ uitdeelt aan kindvriendelijke ziekenhuizen. Rippen benadrukt dat ook de rol van ouders belangrijk is én dat een ziekenhuis per kind moet kijken wat het beste werkt, „want bij ieder kind past iets anders”. Rippen: „Visjes vangen op een iPad of in een autootje rijden is natuurlijk leuk, maar niet voor iedere leeftijd.” Volgens haar kijken ziekenhuizen vooral naar kleine, leuke gimmicks. Zonder te weten of het écht werkt – en wat dan wel. „En veel ziekenhuizen doen elkaar gewoon na, om maar niet achter te blijven.”

Lees ook: Zes tips voor een prettiger bezoekuur in het ziekenhuis

Carsten Lincke, kinderarts in het Erasmus MC, ziet een belangrijk verschil tussen kinderen die eenmalig worden opgenomen en kinderen die regelmatig terugkomen. „Deze laatste groep raakt op een gegeven moment getraumatiseerd door de terugkerende behandeling”, zegt de arts. „Dan helpt een mini-Tesla of een Storywall niet meer.” Hij ziet liever dat ziekenhuizen investeren in een middel als lachgas, dat zorgt voor een lichte roes van een paar minuten, of extra pedagogisch medewerkers in plaats van de aanschaf van allerlei technologische snufjes.

Afleiden

Initiatieven gericht op het welzijn van patiënten vallen onder het begrip ‘healing environment’. Interieurarchitect Milee Herweijer is twee jaar geleden aan de faculteit Bouwkunde van de TU Delft gepromoveerd op dit fenomeen. Zij vertelt: alles wat je kunt doen om de patiënt af te leiden kan helpen stress en angst te verminderen. Denk ook aan een mooi uitzicht, natuur, muziek en het interieur. In het geval van de Storywall in Isala worden er meerdere zintuigen tegelijk geprikkeld: kijken, spelen, luisteren. Een goede afleiding, maar Herweijer vindt dat ziekenhuizen over het algemeen wetenschappelijk moeten onderzoeken of hun oplossing werkt. „Als zorginstelling is het niet verstandig om blind mee te doen aan de laatste trends.”

Terug naar het Isala ziekenhuis in Zwolle waar virtuele zeedieren door de voorbereidingsruimte zweven. Het speciale behang is er sinds maart. Alle kinderen die in het behandelcentrum worden opgenomen – en er zin in hebben – krijgen de mogelijkheid het spel uit te proberen. Het gaat om kinderen tot een jaar of twaalf. Maar oudere kinderen mogen de Storywall natuurlijk ook proberen, al heeft het ziekenhuis als alternatief YouTube op de iPads geïnstalleerd.

De reacties tijdens de eerste weken zijn positief, zegt Elsbeth Graswinkel. Ze benadrukt dat het ziekenhuis niet alleen deze game inzet, maar ook veel aan voorlichting, voorbereiding en gastvrijheid doet. Als de patiëntjes worden ontslagen krijgen ze een speciale sticker mee naar huis. Met een speciale app komen de zeedieren ook thuis op de tablet of telefoon tot leven. Het ziekenhuis hoopt dat het interactieve verhaal één van de positieve herinneringen is die kinderen overhouden aan hun verblijf in Zwolle.

Lees een reportage van een behandeling van pleinvrees met VR: Met een bril op van je angst afkomen
    • Thomas de Man