Recensie

Qatar zoekt naar de Afrikaanse Messi

The Away Game Qatar ontwierp het meest ambitieuze scoutingproject in de voetbalhistorie. Maar het leverde vooral gebroken dromen op, geen sterren.

Jonge Afrikanen voetballen in Ivoorkust. Midden: een voetbalschoenenwinkeltje in Senegal. Foto’s Sebastian Abbot, uit besproken boek

Josep Colomer kon gemakkelijk doorgaan voor oliehandelaar. Geflankeerd door rebellen voer de Catalaan in de zomer van 2007 op een motorboot door het labyrint van rivieren dat de Nigerdelta vormt. Een regio in het zuidoosten van Nigeria, die beroemd is om zijn grondstoffen en berucht om het geweld dat er al decennia mee gepaard gaat.

Maar Colomer kwam niet voor olie. Hij zocht naar een andere vorm van rijkdom die Afrika volgens hem in overvloed bezat: voetbaltalent. De ex-directeur van het opleidingsinstituut van FC Barcelona en oud-mentor van Lionel Messi was op weg naar een wedstrijd in een afgelegen dorp. Want de nieuwe Messi kon overal wonen. Ook in moeilijk begaanbaar gebied waar de concurrentie zich niet waagde.

Colomers bezoek aan de Nigerdelta wordt beschreven in The Away Game. The Epic Search for Soccer’s Next Superstars van de Amerikaanse journalist Sebastian Abbot. Het boek, dat binnenkort verschijnt in Groot-Brittannië, is een even fascinerend als ontluisterend verslag van het meest ambitieuze scoutingproject in de geschiedenis van het voetbal. Het is een verhaal over de eerzucht van een rijke oliestaat, de overmoed van internationale scouts en de meedogenloosheid van voetbalmakelaars. Maar bovenal gaat The Away Game over de gebroken dromen van jonge Afrikanen.

‘Football Dreams’ heette het project dat ruim tien jaar geleden begon. Qatar was de financier, kroonprins Jassim bin Hamad al-Thani de opdrachtgever. Colomer voerde het uit met de hulp van tientallen medewerkers en tal van lokale vrijwilligers.

Getalenteerde tiener in Senegal

Het idee was simpel. Hij had op een reis in Senegal min of meer bij toeval een getalenteerde tiener gespot die hij had uitgenodigd voor een jeugdtoernooi van Barcelona. De jongen deed het geweldig. „Ik dacht bij mezelf: als er tussen de vijftig spelers [die ik zag] één heel goede speler zit, wat kan er dan gebeuren met een miljoen spelers?”.

Colomer gooide het net zo breed mogelijk uit. Waar internationale scouts normaal niet veel verder kwamen dan de hoofdstad, tuigde Football Dreams een bijna militaire operatie op om zo veel mogelijk tieners te zien. De focus lag op dertienjarigen. Dan was de potentie al zichtbaar, maar bleef er nog tijd voor talentontwikkeling. Colomer en zijn collega’s bekeken bijna een half miljoen Afrikaanse voetballertjes per jaar, van wie hij er 24 selecteerde.

Grote vraag is natuurlijk: waarom investeerde Qatar zo veel tijd en geld om talenten te zoeken op een ander continent? Helemaal duidelijk wordt het niet. Zeker is wel: olie en vooral gas hadden het land al ongelofelijk rijk gemaakt, nu was het tijd om de wereld te laten zien dat Qatar méételde. Ook in het voetbal.

Het Arabische staatje had zijn zinnen gezet op het gastheerschap van het WK in 2022. Probleem was alleen dat Qatar zelf geen goede voetballers voortbracht. De prins vreesde daarom voor een vernedering op eigen terrein voor het oog van de wereld. Dat moest koste wat kost worden voorkomen.

Dus was Qatar op zoek naar buitenlandse spelers die de eigen voetballers beter konden maken, luidde het officiële verhaal. Critici vermoedden echter dat het doel was de talenten op termijn te naturaliseren, een praktijk die de FIFA later aan banden legde. Hoe het ook zij: Afrika – met zijn enorme populatie aan fitte, gemotiveerde voetballertjes de absolute tegenpool van Qatar – was voor Football Dreams het logische zoekgebied.

Abbot beschrijft het project door de ogen van drie jongens uit Senegal en Ghana. Aanvankelijk heerst euforie. De Afrikanen, die de hobbelveldjes verruilden voor een luxe complex in Doha om na wijziging van de FIFA-regels over naturalisatie weer te verhuizen naar Senegal, maakten eerst gehakt van ’s werelds beste jeugdteams. Het zelfvertrouwen was groot; Colomer voorspelde dat de helft prof zou worden – de meesten in toplanden.

Het bleek overmoed. Geen van de jongens die Football Dreams selecteerde in die eerste jaren haalde een topclub. In werkelijkheid waren ze ouder dan ze hadden gezegd, bleken ze niet de talenten die Colomer in ze had gezien, of vielen ze voor de onrealistische beloftes van spelersmakelaars. De gelukkigsten speelden een paar jaar bij Eupen, toen een Belgische tweedeklasser die de prins had gekocht omdat andere clubs de talenten niet wilden hebben. De pechvogels keerden gedesillusioneerd terug naar huis. In 2016 stopte Qatar het project, dat naar schatting 100 miljoen dollar kostte.

Lees ook: In het voetbal groeide Qatar uit tot een basisspeler

Wie de statistieken erop naslaat, kan niet verbaasd zijn dat Football Dreams zijn ambities niet heeft waargemaakt. Slechts 1 procent van de talenten in jeugdopleidingen van Britse profclubs kan later van de sport leven, schrijft Abbot. Nog schrijnender: tweederde van de spelers die met 18 jaar een contract tekenen, is drie jaar later alweer uit het profvoetbal verdwenen. Voorspellen wie de nieuwe Messi wordt, is nagenoeg onmogelijk.

Desondanks oordeelt Abbot niet zwart-wit. Football Dreams heeft de levens van sommige voetballers ten goede veranderd. Het doneerde voor miljoenen dollars aan voetbalattributen. Maar het programma, gepromoot als humanitair project, kweekte tegelijkertijd illusies en ontwortelde jonge Afrikanen, stelt Abbot. „Een aanzienlijk aantal van de jongens was aan het eind van het traject ongelukkig, een opmerkelijk resultaat voor een duur humanitair project.”

    • Joris Kooiman