Opinie

    • Wim Turkenburg

En natuurlijk betaalt de ‘gewone man’, zegt de Telegraaf

De Telegraaf citeert emeritus hoogleraar Wim Turkenburg over de dagvaarding van Shell door Milieudefensie. Draait de burger inderdaad op voor de kosten?

Foto Lex van Lieshout, ANP

Lobbyclub Milieudefensie laat de gewone man betalen’ kopte de Telegraaf naar aanleiding van het besluit van Milieudefensie om Shell voor de rechter te dagen vanwege de klimaatschade die het bedrijf veroorzaakt. Milieudefensie eist dat Shell zijn beleid afstemt op de afspraken van het klimaatakkoord van Parijs – wat volgens de organisatie nu niet het geval is. ‘Experts zetten flinke vraagtekens bij milieuacties’ concludeert De Telegraaf.
Een van die experts was emeritus hoogleraar Wim Turkenburg. Hij had een uitgebreid gesprek met een journalist van de krant, waarvan uiteindelijk de volgende alinea overbleef:

Het terugdringen van broeikasgassen zoals Milieudefensie gisteren bepleitte is prima, vertelt hoogleraar energie Wim Turkenburg. Maar dat kan ook door CO2 ondergronds op te slaan. Door het te voeren klimaatbeleid worden burgers op kosten gejaagd. Prijzen aan de pomp zullen stijgen, legt hij uit. „Uiteindelijk komt de rekening bij de gewone man terecht. Linksom of rechtsom: zij worden financieel gepakt.”

In het onderstaande betoog legt Turkenburg uit hoe hij naar deze klimaatzaak kijkt:

Ook in 2050 nog fossiel

Shell kan en moet als energieleverancier veel meer doen aan het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Prima dus dat ook Milieudefensie hier om vraagt. Niet voor niets was ik medeondertekenaar van een open brief aan pensioenfonds ABP met het verzoek om op de komende aandeelhoudersvergadering van Shell bij het olieconcern juist hierop aan te dringen.
Dat betekent echter niet dat ik het volledig met Milieudefensie eens ben (interview met de advocaat van Milieudefensie). Ik ben er geen voorstander van dat Shell niet meer in de winning van fossiele brandstoffen investeert. In mijn visie zullen we, zeker in Nederland, rond 2050 nog steeds fossiele brandstof gebruiken.

Wel zal dit gebruik dan gepaard moeten gaan met het afvangen en vastleggen of ondergronds opslaan van de CO2 die hierbij vrijkomt. En daarin zal Shell dus ook veel meer moeten investeren. Daarom zou het niet verstandig zijn om van Shell te eisen alleen nog in het winnen van hernieuwbare energie te investeren.
Shell heeft onlangs een nieuw energiescenario gepubliceerd, dat Milieudefensie overigens niet noemt, waarin zij zeggen dat de doelstelling van het klimaatakkoord van Parijs om ruim beneden 2 graad temperatuurstijging te blijven kan en zal worden gehaald, mits de voorgestelde ontwikkelingen plaatsvinden.

Daar moet je wel meteen een kanttekening bij plaatsen. Want het klopt alleen als de hoge verwachtingen van Shell van de mogelijkheden van negatieve emissies uitkomen. Maar dan zou je dus ook verwachten dat Shell nu zwaar inzet op technieken om CO2 (weer) uit de lucht te halen en op aarde vast te leggen.

Dividend

Voor een bedrijf als Shell, dat jaarlijks vele miljarden winst maakt, zou het in principe geen probleem moet zijn om meer te investeren in het realiseren van een energievoorziening zonder broeikasgassen. En daarnaast in technieken om CO2 uit de lucht te halen (bijvoorbeeld als grondstof voor groene chemische processen). Ook al gaat dat uiteraard ten koste van het dividend aan de aandeelhouders.
Daarnaast gaat het ook ten koste van de gewone burger, maar dat geldt linksom of rechtsom voor de meerkosten van het te voeren klimaatbeleid. Het is ‘de kleine man’, in de woorden van de Telegraaf, die daarvoor opdraait. Volgens het principe dat ‘de vervuiler betaalt’.
Gewone burgers zullen op verschillende manieren de financiële gevolgen van klimaatbeleid moeten dragen:

• Ze moeten investeren in een nieuw energiesysteem thuis of in een nieuw type auto voor de deur (op elektriciteit of op waterstof).
• Ze krijgen als energieconsumenten te maken een hogere energieprijs - thuis en aan de pomp.
• Ze dragen als belastingbetalers bij aan de subsidies die worden verstrekt aan bijvoorbeeld het bevorderen van het gebruik van hernieuwbare energie (zonnepanelen voor degenen die het zich kunnen veroorloven) en de reductie van CO2-uitstoot.
• Ze zullen als pensioengerechtigden, bijvoorbeeld bij het ABP, langer op de nullijn blijven als Shell minder geld aan de aandeelhouders uitkeert, omdat ze meer investeren een emissieloze energievoorziening.

Dus ja, de gewone burger wordt linksom of rechtsom gepakt. Maar in hoeverre ‘de kleine man’ juist zwaar wordt gepakt hangt niet af van Milieudefensie, Shell of de rechter. Dat ligt aan het beleid in Den Haag. De politiek bepaalt of de lasten van het klimaatbeleid evenwichtig over de verschillende inkomensgroepen verdeeld worden. Het is juist Milieudefensie geweest, die het thema van een evenwichtige lastenverdeling voor het klimaatbeleid heeft geagendeerd.

Lees ook dit verhaal over het toenemende aantal klimaatrechtszaken wereldwijd.

En bovendien staan tegenover de kosten van het klimaatbeleid ook baten. Niet alleen voor de planeet, maar ook financieel. Een ingrijpende klimaatverandering leidt tot schade en grote onkosten. Als die worden voorkomen voelt de gewone burger dat ook in zijn portemonnee.

Blogger

Wim Turkenburg

Wim Turkenburg, emeritus hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, was mede-auteur van Global Energy Assessment – Toward a Sustainable Future

    • Wim Turkenburg