De nieuwe speelgoedhype is kneedbaar en satisfying

Spelen Squishies zijn de nieuwste speelgoedhype en ze doen het ook op internet goed. Waarom vinden mensen gekneed en geknijp zo bevredigend?

Ze zijn zacht, kneedbaar en cute. Ze zien eruit als donuts, ijsjes, taartjes, dierensnoetjes, banaantjes of aardbeitjes, in zachte zoete kleurtjes en geurtjes (ja, alles in verkleinwoordjes). Ze worden vaak kawaii genoemd, het woord dat staat voor alles wat schattig is in de Japanse populaire cultuur. Het zijn squishies, of squeezies, je kunt ze kopen vanaf een paar euro, maar ook voor meer dan vijftien euro. Ze zijn een hit op het schoolplein.

Intertoys verkoopt er, volgens Djurre de Wit, verantwoordelijk voor de marketing, tienduizenden per week, „en dat groeit nog steeds”. Online zijn er diverse aanbieders van de stressbal-achtige schuimspeeltjes, en ook zij doen goede zaken. Dat squishies geen eendagsvlieg zijn, heeft volgens De Wit te maken met het verzamelelement. Spaartrends duren langer dan bijvoorbeeld de fidget spinner, een tolletje dat vorige zomer een hit was, maar slechts één kunstje kan.

Squishies zijn meer dan hebbedingetjes. „Satisfying”, hoor je kinderen vaak verzuchten als ze in hun squishy zitten te knijpen en kneden. Slime (slijm in een potje) valt ook in die categorie: niet cute, wel satisfying, helemaal als je het zelf maakt en die slijmerige substantie onder je handen de ideale textuur voelt krijgen.

‘Satisfying’ is een genre op zichzelf, vooral op YouTube en Instagram, waar een eindeloze stroom compilatievideo’s appeleert aan de behoefte aan tactiele en visuele prikkeling. ‘Satisfying’ klinkt als de nieuwste gekkigheid uit Amerika, maar het gaat in essentie over een sensatie die iedereen herkent: het kan je overvallen bij het kijken naar beslag dat zich perfect rond de haken van de keukenmachine plooit. Dik, nat zand dat in de branding door je vingers glijdt. En omdat internet geen regels en grenzen kent, is ook het genre ‘satisfying’ oneindig rekbaar. Het maaien van perfecte grasbanen, het gladstrijken van stucwerk – allemaal even satisfying.

Wat je er na enig vergelijkend onderzoek uit kunt opmaken is dit: het aantrekkelijke zit in de beweging en de herhaling, in de handeling die vaak mooie organische vormen en patronen teweegbrengt, en vooral in de bijna fysieke sensatie die de kijker ervaart. Het knijpen en kneden, strijken en vouwen, snijden en schaven – je vóélt het bijna, als je ernaar kijkt. Kijk naar de klei op de draaischijf van een pottenbakker en je vóélt het zachte natte materiaal haast tussen je vingers. Dat kun je obsceen vinden, of je kunt indachtig Juf Ank zeggen: „Dat is niet raar, dat vinden wij alleen maar heel bijzonder.”

Prettige tintelingen

Het satisfying-genre lijkt te behoren tot de familie waarin ook de ASMR-video’s zitten. Daarbij zijn het geluiden die prettige tintelingen bezorgen bij wie er gevoelig voor is. Zacht gefluister, het ritselen van papier, tikkende nagels – allemaal prikkelende geluiden waarvoor zelfbenoemde experts de semiwetenschappelijke term Autonomous Sensory Meridian Response hebben uitgevonden.

De ‘respons’ die ‘satisfying’ filmpjes en bezigheden geven, geven mogelijk een vergelijkbare bevrediging, zegt Chris Dijkerman. Hij is als hoogleraar neuropsychologie aan de Universiteit Utrecht gespecialiseerd in tastzin en zegt: „De filmpjes doen denken aan andere beelden met herhaling en een bepaald ritme, zoals van haardvuur.” Het specifieke aan de satisfying-video’s is de aanraking. „Door te kijken naar iemand die iets kneedt, kun je het gevoel van aanraking activeren. Bij mensen met een bepaalde synesthetische aanleg, 1 à 2 procent van de bevolking, wordt het tastsysteem extra sterk geactiveerd. Als je hun brein onderzoekt, kun je zien dat gebieden die bij echte aanraking actief zijn ook in werking treden als ze kijken naar aanraking. Ze voelen wat ze zien.”

Filmpjes als deze worden miljoenen keren bekeken.

Spiegelneuronen in de hersenen zijn daarvoor verantwoordelijk: die spiegelen het gedrag van een ander zodanig dat dezelfde hersengebieden actief zijn als wanneer je het zelf doet. Voelen, zegt Dijkerman, heeft niet voor niets twee betekenissen. „Ook in de hersenen zijn tast en emotie aan elkaar gekoppeld. Het tast-systeem is ook een affectief systeem.

Luisteren naar repetitieve geluiden, zoals bij ASMR, of kijken naar knedende handen, kan je in een flow like state brengen. Je hoeft er niet bij na te denken en dat werkt ontspannend.

Misschien worden de filmpjes miljoenen keren bekeken omdat we in een tijd leven waarin we sterk gericht zijn op externe prikkels en we van de weeromstuit behoefte krijgen zelf weer iets te voelen. Maar het is ook een tijd waarin we nu eenmaal YouTube hebben, en álles wat mensen doen miljoenen keren wordt bekeken – dus ook met slijm spelen of pukkels uitknijpen.

In de video’s waarin het geluid van het drukken en knijpen in squishies op de voorgrond staan, komen ASMR, satisfying en de speelgoedhype samen. En internet zou internet niet zijn, als een paar creatieve (of verveelde) geesten daarbinnen niet weer hun eigen, bijna perverse niche zouden vinden. Poppige tienermeisjes met perfect gelakte nagels maken hun specialiteit van het doorknippen van squishies. Bij het geringste sneetje of knipje in het snuitje van een schatting pandabeertje gulpt de zachte vulling in een dikke vloed naar buiten. „Try not to get satisfied”, staat er bij zo’n video.

Voor wie associatief is aangelegd en een lichte neurose heeft voor plakkerige geluiden en texturen, zit er in deze video’s juist een tegenovergestelde ‘challenge’: probeer dit maar eens niet goor te vinden.

    • Martine Kamsma