Column

De muren spreken de taal van Bassani

Wie weet kunt u uw favoriete schrijver omhelzen en krijgt u een handtekening toe.

Zaterdag 14 april, morgen dus, is Nederland voor de tweede keer in de geschiedenis Boekenland. Niet omdat het na een maand al wéér Boekenweek is, maar omdat zo’n honderdtachtig boekhandels en negentig schrijvers meedoen aan Independent Bookstore Day. Het is een prille, maar leuke traditie, die komt overwaaien uit de Verenigde Staten, waar veel boekhandels eens per jaar in een soort dorpscafé veranderen. Uit hun holen gekropen schrijvers dragen er dan als middeleeuwse barden hun werk voor, terwijl het volk van heinde en verre toestroomt om hen aan te horen en hun boeken te kopen. Beter kun je de belangen van het boekenvak niet behartigen.

Ook biedt Independent Bookstore Day je de mogelijkheid om aan een schrijver te vragen hoe hij nou op het idee kwam van juist dát boek. Tegenover zo’n kans kan zelfs een kritische leesclub niet op. Zeg zaterdag dus al uw afspraken af en snel naar de boekhandel in uw buurt. Wie weet kunt u er uw favoriete schrijver omhelzen en krijgt u een handtekening toe.

Zelf maakte ik dit boekenfeest vorig jaar in Lochem mee. Teruggekeerd van een lange wandeling stapte ik toevallig boekhandel Lovink binnen, waar ik op Adriaan van Dis, A.L. Snijders en L.H. Wiener stuitte. De laatste twee hadden hun optreden al achter de rug, maar het aanwezige lezerspubliek, dat in een partytent bij de boekwinkel samengeschoold zat, had er nog geen genoeg van en snakte naar Van Dis, van wie iedereen die zichzelf in Lochem serieus neemt wel eens een boek heeft gelezen.

De waarheid gebiedt te zeggen dat ik me dit jaar ook zelf heb laten ronselen voor Independent Bookstore Day, al verklap ik niet waar. Maar in plaats van over mijn eigen boek te vertellen, zou ik het liever over de Italiaanse schrijver Giorgio Bassani (1916-2000) hebben. De afgelopen week zijn al zijn romans en verhalenbundels, die bij elkaar Het verhaal van Ferrara vormen, herdrukt, nadat ze jarenlang niet meer leverbaar waren. Bassani, u kent hem ongetwijfeld van zijn roman De tuin van de Finzi-Contini’s over de ondergang van een eigenzinnige Joodse familie in het Ferrara van de Tweede Wereldoorlog, behoort tot de beste schrijvers die de Italiaanse literatuur heeft voortgebracht. Je kunt hem lezen en herlezen om telkens weer iets nieuws in zijn melancholieke proza te ontdekken – een mooie zin, waarneming of gedachte.

Van de zes boeken die van hem zijn vertaald, ken ik er vijf. En dankzij die herdrukken kon ik me gisteravond eindelijk Achter de deur lezen, een novelle waarin Bassani herinneringen ophaalt aan zijn middelbare schooltijd in het fascistische Ferrara van de jaren dertig. Het is het herkenbare verhaal van een geïsoleerde lyceïst die uit afgunst, minachting en zelfoverschatting niet in staat is tot echte vriendschap.

Ineens liep ik in gedachten weer door Ferrara, waar ik in 2013 de Joodse begraafplaats bezocht om er een steentje op Bassani’s graf te leggen. Op veel grafstenen herkende ik de namen uit zijn boeken. En toen ik even later door het stadscentrum doolde, was het alsof ook de roze muren van de huizen de taal van die boeken spraken. Toen ik eindelijk Bassani’s geboortehuis had gevonden, dat model stond voor dat van de Finzi-Contini’s, was ik even de gelukkigste lezer op aarde. Daarom zou ik op Independent Bookstore Day het liefst over Bassani’s zes boeken vertellen.