AFM: de tijd is rijp voor aanpak cryptomunten en digitale beursgangen

Bitcoin De toezichthouder volhardt in kritiek op digitale ‘beursgangen’.

Foto David van Dam

Er moeten snel Europese afspraken komen over de regels rondom cryptovaluta en digitale  ‘beursgangen’. Hiervoor heeft de Autoriteit Financiële Markten (AFM) donderdag gepleit bij de presentatie van haar jaarverslag. „Er is me er veel aan gelegen dit in Europees verband in rap tempo aan te pakken”, aldus Merel van Vroonhoven, voorzitter van de AFM.

De oproep volgt op een tweetal waarschuwingen die de AFM vorig jaar deed. In juni wees de toezichthouder op de grote risico’s van beleggen in virtuele valuta, zoals bitcoin. In november trok de AFM aan de bel over oplichting en manipulatie bij initial coin offerings (ICO’s), een alternatief voor een traditionele beursgang. Bij een ICO geeft een bedrijf digitale ‘tokens’ uit (bewijzen van deelname). Investeerders kopen die – meestal met crypromunten – en kunnen ze doorverhandelen.

Net als andere toezichthouders is de AFM overrompeld door de snelle opmars van cryptomunten en ICO’s. De waarde van de bitcoin steeg in 2017 van 900 dollar naar bijna 19.000 dollar en staat nu op 7.710 dollar. Wereldwijd werd in 2017 zo’n 4 miljard dollar (3,3 miljard euro) verdiend met ICO’s.

In het eerste kwartaal van dit jaar ligt de score al even hoog als in heel 2017, zei Lars van de Ven, expert op het gebied van innovatie en fintech bij de AFM. „Het valt grotendeels buiten ons toezicht.” Cryptomunten als bitcoin, zei Van de Ven, waren oorspronkelijk bedoeld als betaalmiddel, maar daarvoor blijken ze in de praktijk te duur en te langzaam. „Het is geëvolueerd naar speculatieve belegging”. Investeerders lopen een zeer hoge kans op verlies van hun volledige inleg, meent de AFM. ICO’s baren de toezichthouder al helemaal zorgen. „De anonimiteit leidt tot veel problemen. Crimineel gedrag, terrorismefinanciering, witwassen”, aldus Van de Ven.

Kritiek van ondernemers

Een paar Amsterdamse blockchain-ondernemers reageerden in november in NRC verbolgen op de eerdere waarschuwing van de AFM over ICO’s. „Op deze manier worden eerlijke ondernemers op één hoop gegooid met oplichters”, zo klonk het. Maar dat heeft de AFM niet van gedachten doen veranderen. Van de Ven: „50 tot 80 procent van de ICO’s mislukt, of is regelrechte oplichting”. Ook is de AFM kritisch over het idee van banken, om klanten een digitale ‘portemonnee’ voor het bewaren van cryptomunten aan te bieden. „We zijn daar zeer kritisch op”, zei Van de Ven, wederom verwijzend naar het risico van witwassen. Rabobank overweegt zo’n wallet aan te bieden.

De AFM praat binnen ESMA, de Europese koepel van markttoezichthouders, over regelgeving voor cryptomunten en ICO’s. Zo kan een groter deel van deze activiteiten wél binnen het toezicht gaan vallen. Dat blijkt echter nog niet zo makkelijk, zei Van Vroonhoven. „Als je iets reguleert moet je goed kwalificeren wat je reguleert”, zei van Vroonhoven. In sommige Europese landen geldt het als commodity, als een verhandelbare grondstof zoals goud. „Daar zijn de meningen nog erg over verdeeld.”

Ook lijken niet alle landen even negatief over de cryptowereld. G20-landen kwamen vorige maand tijdens overleg in Buenos Aires overeen dat ze witwassen via cryptomunten willen tegengaan. Maar in de verder mild getoonzette verklaring stond ook dat „technologische innovatie”, inclusief die op het terrein van cryptotegoeden, „de potentie heeft om de efficiëntie en de inclusiviteit van het financiële systeem te verbeteren.”

Correctie (12-04-2018): In een eerdere versie stond dat de AFM ‘regulering’ van cryptovaluta en ICO’s bepleit. De AFM wil op Europees niveau afspraken over de aanpak ervan en heeft niet de conclusie getrokken dat regulering de beste optie is. Verder kon de indruk ontstaan dat de AFM reageerde op overwegingen van Rabobank om een digitale  ‘wallet’ aan te bieden. De AFM reageerde alleen in algemene zin op plannen van banken in deze richting. Dit is aangepast.