Zuckerberg komt makkelijk weg

Facebook

Vijf uur lang werd Facebook-oprichter Mark Zuckerberg door de Senaat ondervraagd. Maar echt in problemen kwam hij niet.

Mark Zuckerberg wordt omgeven door fotografen voordat de hoorzitting in de Senaat begint. Hij draagt – voor hem ongebruikelijk – een pak. Foto Leah Millis/Reuters

Het gelaat van Mark Zuckerberg is bleek, de ogen roodomrand. Hij zit op een verhoging, om indrukwekkender over te komen op de ruim 40 senatoren tegenover hem, en kijkt gespannen om zich heen. Zijn aantekeningen met talking points liggen voor hem. Een fotograaf weet ze vast te leggen. „Bij aanvallen: ‘Met alle respect, dat werp ik verre van mij. Niet wie wij zijn.’”

Het is de eerste keer dat de oprichter van Facebook zich voor het Congres moet verantwoorden, en Zuckerberg lijkt zich te realiseren wat er op het spel staat. Zijn bedrijf maakt een grote vertrouwenscrisis door. Gegevens van zeker 87 miljoen gebruikers werden in het geheim gebruikt door het databedrijf Cambridge Analytica, in opdracht van de Trump-campagne. #DeleteFacebook-acties komen ook in de VS sterk op. Senatoren van links en rechts erkennen de enorme politieke invloed van Facebook, onder meer door de verspreiding van nepnieuws, en pleiten voor regulering. Ze willen excuses horen namens hun kiezers.

Maar na een uur of twee zit er een heel andere Mark Zuckerberg. Hij weet dat hij van deze senatoren (gemiddelde leeftijd: 61 jaar) weinig te vrezen heeft. Excuses aanbieden blijkt nauwelijks nodig, want de senatoren lijken de technische kant van Facebook nauwelijks te begrijpen. Zuckerberg veroorlooft zich grapjes, zet een montere stem op, en legt geduldig uit hoe zijn platform werkt:

„Senator, we hebben een app die Messenger heet.”

„Ik ben blij dat u erover begint, senator, dit is een misverstand over Facebook.”

„Senator, laat ik hier drie dingen over uitleggen.”

Als de Republikeinse senator Orrin Hatch zich afvraagt hoe Facebook geld verdient, terwijl gebruikers niet betalen, zegt Zuckerberg fijntjes: „Nou, we verkopen advertenties, senator.”

Haastige excuses

De vijf uur durende hoorzitting van Zuckerberg voor de Senaat eindigt zonder echte problemen voor zijn bedrijf. Het blijft een botsing tussen twee werelden die elkaar niet begrijpen. Senatoren willen Facebook temmen, maar weten niet hoe. Mark Zuckerberg heeft in de Senaat de kans om de Amerikaanse bevolking excuses aan te bieden, maar doet dat alleen in het begin haastig, in een paar zinnen.

Liever kijkt hij vooruit, zegt hij, naar alle verbeteringen die zijn bedrijf in gang heeft gezet. Zo wordt de hoorzitting, rechtstreeks uitgezonden door de grote Amerikaanse nieuwszenders, geen moment de publieke boetedoening die veel Facebook-gebruikers wilden zien. Maar op Wall Street wordt Facebook dinsdag wél beloond, met een stijging van 4,5 procent (ofwel ruim drie miljard dollar waardevermeerdering).

Als Facebook iets verkeerd heeft gedaan, zegt Zuckerberg, dan is het dat zijn bedrijf naïef is geweest. Enkele malen noemt hij de studentenkamer op Harvard waar hij het sociale netwerk in 2004 in elkaar zette. Facebook is van nature „idealistisch en optimistisch”.

Maar, zegt hij, de wereld is dat niet. Van een goedbedoelend platform is misbruik gemaakt. Door Cambridge Analytica, door Russische trollen, door verspreiders van desinformatie of racisme. „Ik wilde vooral mensen de middelen geven goede dingen te doen. We hebben geleerd dat dat niet genoeg is. We moeten erop blijven toezien dat ze goed gebruikt worden.” Facebook ondergaat een „filosofische verandering”.

Maar Zuckerberg blijft vaag over wat die verandering betekent. Facebook probeert Cambridge Analytica zover te krijgen dat illegaal verkregen gegevens gewist worden. Toegang van databedrijven tot privégegevens wordt beperkt. Grote apps die toegang hebben tot veel gegevens van gebruikers worden onderzocht.

Russische trollenfabriek

Maar voor de Senaat is niet alleen de privacy van gebruikers het probleem. Het gaat ook om de macht van Facebook. Miljoenen Amerikaanse kiezers bepaalden in 2016 hun stem mede op basis van het nieuws dat ze op Facebook lazen. De Russische trollenfabriek Internet Research Agency zou in de aanloop naar de verkiezingen volgens Facebook 126 miljoen gebruikers hebben bereikt.

Zuckerberg erkent het gevaar van nepnieuws, en heeft het over „een wapenwedloop” met Rusland, dat steeds beter wordt in het misbruiken van zijn platform. Hij erkent bovendien dat Facebook betrokken is bij het Rusland-onderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller, die onderzoek doet mogelijke samenwerking tussen Trumps campagneteam en Rusland, in 2016.

Lindsey Graham weet als een van de weinige senatoren Zuckerberg stil te krijgen, door te vragen wie zijn concurrenten zijn. Zuckerberg mompelt wat, maar heeft geen antwoord. Dat, zegt Graham, is precies het probleem van Facebook: het heeft een monopoliepositie verworven, en is daarmee te machtig geworden.

Opmerkelijk genoeg zijn het juist conservatieve senatoren als Graham, normaal vurige pleitbezorgers van de vrije markt, die pleiten voor regulering van Facebook. Het bedrijf, uit niets begonnen en eigenhandig gegroeid, is „het schoolvoorbeeld van de Amerikaanse Droom”, zegt bijvoorbeeld de Republikein John Thune. „Maar u moet ervoor zorgen dat dit geen nachtmerrie wordt.”

    • Guus Valk