Wie wordt de burgemeester van Amsterdam?

Amsterdam De gemeenteraad buigt zich deze donderdag over de profielschets voor de opvolger van Eberhard van der Laan. Een vrouw lijkt de meeste kans te maken, en de raad vraagt om relativeringsvermogen.

Illustratie Roland Blokhuizen

Wordt het Femke Halsema of een andere GroenLinkser? Toch weer een PvdA’er, bijvoorbeeld Wouter Bos? Of een dark horse?

Het speculeren is al een poosje aan de gang, maar vanaf deze donderdag gaat er een schepje bovenop. De Amsterdamse gemeenteraad buigt zich over de profielschets voor de opvolger van burgemeester Eberhard van der Laan, die afgelopen oktober overleed. Ook wordt er een vertrouwenscommissie geïnstalleerd, die de sollicitatiegesprekken gaat voeren. Vanaf dan kunnen kandidaten zich melden bij Johan Remkes, de commissaris van de koning in Noord-Holland.

Halsema geldt in de Stopera – en aan het Binnenhof – als belangrijkste kandidaat om de nieuwe burgemeester te worden. De oud-GroenLinks-leider ligt om meerdere redenen voor de hand. Ze is vrouw, ze heeft aantoonbaar binding met de stad en ze is lid van de grootste partij in de raad. „Amsterdam is een GroenLinks-stad en daar hoort een groene burgemeester bij”, zei lijsttrekker Rutger Groot Wassink op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen. Ook Halsema zelf hintte er vorige week op de radio voor het eerst publiekelijk op dat ze wel interesse heeft.

Maar gaat ze ook echt burgemeester worden? Dat is absoluut geen gelopen race, zeggen ingewijden in Amsterdam en Den Haag, die anoniem willen blijven vanwege de gevoeligheid van het benoemingsproces. Om te beginnen heeft Halsema nauwelijks bestuurlijke ervaring, op enkele parttime bestuursfuncties en commissariaten na. Op het gebied van openbare orde en veiligheid – de belangrijkste taak van de burgemeester – is haar cv blanco, al studeerde ze af als criminoloog.

Ook wekt Halsema in bepaalde kringen afkeer op. Ze zou te politiek, te humorloos of te soft zijn om burgemeester te worden. De petitie ‘Houd Halsema uit de Stopera’, sinds het najaar online, was donderdag bijna zevenduizend keer ondertekend. Als deze anti-Halsema-campagne de komende maanden doorgaat, zou dat het draagvlak voor haar kandidatuur kunnen ondergraven.

Geheimzinnigheid

En dan is er nog de procedure zelf, die met veel geheimzinnigheid omkleed is. Commissaris van de koning Remkes legt een selectie van kandidaten voor aan de vertrouwenscommissie. Die voert in het diepste geheim sollicitatiegesprekken en draagt twee kandidaten voor. De raad kiest vervolgens in een besloten zitting de burgemeester.

In de vertrouwenscommissie hebben alle twaalf partijen één plek – inclusief nieuwkomers als Denk en Forum voor Democratie – en wegen alle stemmen even zwaar. De grote partijen hebben geen van alle hun fractieleider afgevaardigd. Ze willen de indruk vermijden dat de zaak wordt afgekaart tijdens de collegeonderhandelingen, die op dit moment ook lopen. Het meest ervaren lid is Johnas van Lammeren (Partij voor de Dieren), ook getipt als voorzitter.

Wel denken de meeste betrokkenen dat een GroenLinks-kandidaat de meeste kans maakt. Het is moeilijk voorstelbaar dat de linkse meerderheid in de raad een VVD’er of CDA’er tot burgemeester kiest. Tweede partij D66 heeft geen voor de hand liggende kandidaten, en bovendien weinig vrienden gemaakt toen ze de afgelopen vier jaar als grootste partij het college aanvoerde. De PvdA, die sinds de Tweede Wereldoorlog onafgebroken de burgemeester leverde, heeft nog altijd veel bekwame kandidaten, maar is sinds 21 maart de vierde partij in de raad.

De burgemeester hoeft niet van dezelfde politieke kleur te zijn als de grootste partij. Kijk naar het linkse Nijmegen, waar de raad in 2012 de conservatieve CDA’er Hubert Bruls verkoos boven Sharon Dijksma (PvdA).

Vrouwelijke kandidaten lijken de meeste kans te maken: tijdens de verkiezingscampagne zeiden verschillende lijsttrekkers dat ze graag een vrouw als burgemeester wilden. Toch staat er niets over in de profielschets, waarvan een concept deze week naar De Telegraaf uitlekte. Wel wil de raad iemand die „met humor en relativeringsvermogen zaken aanpakt”.

Waarnemend burgemeester Jozias van Aartsen (VVD) heeft gezegd dat hij op 1 juli een opvolger wil hebben – dan gaat hij definitief met pensioen. Dat wordt krap, geven betrokkenen toe. Het kan zijn dat de 70-jarige Van Aartsen zijn pensioen nog even moet uitstellen.