Twee werelden die elkaar niet begrijpen

Hoorzitting Facebook-topman Mark Zuckerberg werd dinsdag en woensdag gehoord door Congresleden. Die willen Facebook temmen, maar weten niet hoe.

Facebook-topman Mark Zuckerberg, woensdag in Washington, na de hoorzitting van het Huis van Afgevaardigden. Foto Jacquelyn Martin/AP

Echte excuses zijn niet nodig. Twee dagen van hoorzittingen in het Amerikaanse Congres met de Facebook-oprichter zijn uitgelopen op een botsing van twee werelden die elkaar niet begrijpen. Senatoren en leden van het Huis van Afgevaardigden willen Facebook temmen, maar weten niet hoe. Mark Zuckerberg blijft tegenover 42 senatoren en 54 afgevaardigden moeiteloos overeind.

Het is de eerste keer dat hij zich voor Senaat en Huis moet verantwoorden. En hij lijkt zich te realiseren wat op het spel staat. Zijn bedrijf maakt een grote vertrouwenscrisis door. Gegevens van zeker 87 miljoen gebruikers werden in het geheim gebruikt door databedrijf Cambridge Analytica, in opdracht van de Trump-campagne. #DeleteFacebook-acties komen ook in de VS sterk op. Congresleden erkennen de enorme politieke invloed van Facebook, onder meer door de verspreiding van nepnieuws, en pleiten voor regulering. Ze willen excuses horen namens hun kiezers.

Mark Zuckerberg begint op dinsdagmiddag gespannen aan de hoorzittingen. Hij zit op een verhoging, om indrukwekkender over te komen. Een fotograaf weet zijn aantekeningen met talking points vast te leggen. „Bij aanvallen: ‘Met alle respect, dat werp ik verre van mij. Niet wie wij zijn.’”

Maar na een uur of twee zit er een heel andere Mark Zuckerberg. Hij weet dat hij van deze senatoren (gemiddelde leeftijd: 61 jaar) weinig te vrezen heeft. Excuses aanbieden blijkt nauwelijks nodig, want de senatoren lijken de technische kant van Facebook nauwelijks te begrijpen. Zuckerberg legt geduldig uit hoe zijn platform werkt: „Senator, we hebben een app die Messenger heet”.

Het Huis kritischer dan Senaat

De leden van het Huis van Afgevaardigden zijn beter geïnformeerd dan de senatoren, en ook kritischer. Anna Eshoo, een Democraat die kiezers in Silicon Valley vertegenwoordigt, zegt dat Facebook misbruikt wordt door buitenlandse partijen en daarmee „niet te schatten schade aan de democratie toebrengt”. Zuckerberg pareert alle kritiek door vooruit te willen kijken. Zijn bedrijf heeft verbeteringen in gang gezet, zegt hij. Zo worden de hoorzittingen niet de publieke boetedoening die veel Facebook-gebruikers wilden zien. Als Facebook iets verkeerd heeft gedaan, zegt Zuckerberg, dan is het dat zijn bedrijf naïef is geweest. Enkele malen noemt hij de studentenkamer op Harvard waar hij het sociale netwerk in 2004 in elkaar zette. Facebook is van nature „idealistisch en optimistisch”. Maar, zegt hij, de wereld is dat niet. Van een goedbedoelend platform is misbruik gemaakt. Door Cambridge Analytica, door Russische trollen, door verspreiders van desinformatie of racisme. „Ik wilde vooral mensen de middelen geven goede dingen te doen. We hebben geleerd dat dat niet genoeg is. We moeten erop blijven toezien dat ze goed gebruikt worden.” Facebook ondergaat een „filosofische verandering”. Zuckerberg blijft vaag over wat dat betekent. Facebook probeert Cambridge Analytica zover te krijgen dat illegaal verkregen gegevens gewist worden. Toegang van databedrijven tot privégegevens wordt beperkt. Grote apps die toegang hebben tot veel gegevens van gebruikers worden onderzocht.

Lees ook ons profiel van Mark Zuckerberg

Maar voor het Congres is niet alleen de privacy het probleem. Het gaat ook om de macht van Facebook. Miljoenen Amerikaanse kiezers bepaalden in 2016 hun stem mede op basis van nieuws dat ze op Facebook lazen. De Russische trollenfabriek Internet Research Agency zou in de aanloop naar de verkiezingen volgens Facebook 126 miljoen gebruikers hebben bereikt. Zuckerberg erkent het gevaar van nepnieuws, en heeft het over „een wapenwedloop” met Rusland. Hij erkent dat Facebook betrokken is bij het Rusland-onderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller, mogelijke samenwerking tussen Trumps campagneteam en Rusland, in 2016 onderzoekt.

Lindsey Graham weet als een van de weinige senatoren Zuckerberg stil te krijgen met de vraag wie zijn concurrenten zijn. Zuckerberg mompelt wat, maar heeft geen antwoord. Dat, zegt Graham, is precies het probleem: Facebook heeft een monopoliepositie verworven en is te machtig geworden.

Opmerkelijk genoeg zijn het juist conservatieve senatoren als Graham, normaal vurige pleitbezorgers van de vrije markt, die pleiten voor regulering van Facebook. Het bedrijf, uit niets begonnen, is „het schoolvoorbeeld van de Amerikaanse droom”, zegt bijvoorbeeld de Republikein John Thune. „Maar u moet ervoor zorgen dat dit geen nachtmerrie wordt.”

In het Huis van Afgevaardigden erkent Mark Zuckerberg dat regulering van de techindustrie „onvermijdelijk” is geworden. Over de vraag welke regels zijn bedrijf nodig heeft, blijft Zuckerberg vaag, zoals zo vaak tijdens de zittingen.

    • Guus Valk