Ook Russen halen kruisraketten niet zomaar neer

Russische verdediging

Rusland heeft de luchtverdediging in Syrië stap voor stap uitgebreid, maar er zitten ook gaten in.

Een Russische Su-34 jachtbommenwerper op de Hmeimym-basis in Syrië. Foto Sergei Chirikov

De meest dreigende taal kwam dinsdagavond van Aleksandr Zasypkin, de Russische ambassadeur in Libanon. Als de Verenigde Staten kruisraketten afvuren op Syrië, dan zal Rusland die neerschieten, zo zei de ambassadeur. En dat was niet het enige: volgens Zasypkin behoudt Rusland zich het recht voor om ook de Amerikaanse „afvuurlocaties” aan te vallen.

Voor een goed begrip wat dat betekent: vorig jaar vuurden twee Amerikaanse torpedobootjagers vanaf de Middellandse Zee 59 kruisraketten af op de Syrische luchtmachtbasis Shayrat. Als we de uitspraak van Zasypkin letterlijk nemen, dan zou Rusland nu de Amerikaanse marine-schepen naar de kelder jagen.

In theorie heeft Rusland daar de middelen voor. Rusland heeft moderne gevechtsvliegtuigen gestationeerd op luchtmachtbasis Chmeimim, met de nieuwste Su-35-luchtverdedigingsjagers en Su-34-jachtbommenwerpers. Rusland beschikt bovendien over de ‘Bastion’, een variant van de nieuwe generatie Russische kruisvluchtwapens, die is gericht op ‘kustverdediging’ – in dit geval tegen Amerikaanse schepen. Volgens verschillende bronnen is er een sinds 2016 een batterij actief, in het noorden van Syrië.

Lees ook: Adembenemende confrontatie Rusland en VS – wie durft wat?

Dus ja: Rusland kan terugschieten. Maar of Rusland zich effectief kan verdedigen tegen een aanval op zijn Syrische bondgenoot, is een ander verhaal. Sinds het begin van de Russische interventie in Syrië, in het najaar van 2015, heeft Moskou de luchtverdediging stap voor stap uitgebreid. Zowel rond de basis Hmeimim als bij de haven Tartus werden S-400-luchtafweerraketten opgesteld. Deze raketten kennen geen gelijke en met een bereik van bijna 400 kilometer bestrijken de raketten in theorie het grootste deel van Syrië. Maar de Russische luchtafweer had een groot probleem: de bergketen langs de Syrische kust beneemt de radarinstallaties het zicht op het binnenland.

Toen het Syrische regeringsleger het offensief opende op Aleppo, verplaatste Rusland de batterij naar het noorden, waardoor de radars een bereik hebben tot aan de Iraakse grens. Moskou plaatste bovendien een batterij in het kustgebergte, om zicht te hebben richting de Middellandse Zee.

In theorie is daarmee het Syrische luchtruim hermetisch afgesloten – vooral als je bedenkt dat het Syrische regeringsleger ook beschikt over een ruime selectie (oudere) raketten van Russische makelij. Maar een klein detail laat zien dat de Russische luchtverdediging gaten vertoont. Op satellietfoto’s van de S-400-batterij in de bergen is een stokoud radarsysteem te zien dat de Russen niet meer in de inventaris hebben, zo meldt de gezaghebbende site War is boring. Dankzij reserveonderdelen uit Wit-Rusland houdt het Syrische leger het systeem operationeel. Belangrijker is dat de P-14-radar werkt met lange golflengtes. Amerikaanse vliegtuigen met ‘stealth’, zoals de F-22 en de B2-bommenwerper, zijn vooral onzichtbaar voor korter golflengtes, in de x-band. De P-14 kan met zijn langere golflengte stealthvliegtuigen misschien zien. Of de Russische luchtafweer daarmee kan ‘locken’ op het doel om een raket af te schieten, is een ander verhaal. Volgens de Russische militaire staf is ook de F-22 niet veilig voor de S-400. Of dat werkelijk zo is, moet nog blijken.

Graphic door Studio NRC

Wat geldt voor stealthvliegtuigen gaat ook voor kruisraketten op: ze zijn moeilijk om neer te schieten. Kruisvluchtwapens vliegen laag bij de grond en niet in een rechte lijn. Van de 59 kruisraketten die de VS een jaar geleden lanceerden, trof slechts een deel doel. Of de Russen geprobeerd hebben de kruisraketten neer te halen, is niet duidelijk. Wel duidelijk is dat de inzet hoger is dan een jaar geleden. Volgens het Russische persbureau Interfax heeft het Syrische leger in afwachting van de Amerikaanse aanvallen een deel van zijn gevechtsvliegtuigen verplaatst naar de Russische basis Hmeimim. Dat maakt het moeilijker voor de VS het Syrische leger te treffen zonder Russische slachtoffers.

Russische doden ‘geen rode lijn’

Aan de andere kant zijn Russische doden geen ‘rode lijn’ voor Moskou. Het Russische ministerie van Defensie geeft zelden informatie vrij over gesneuvelden. Toen Russisch huurlingen vorige maand in het noorden van Syrië werden platgebombardeerd door de VS, zweeg Moskou. Het Kremlin ontkent ook nog steeds dat er Russische militairen actief zijn in het oosten van Oekraïne, ondanks overweldigend bewijs van het tegendeel.

Na weken relatieve rust werd er afgelopen dinsdagnacht weer zwaar geschoten in de Donbas, trouwens. Vier Oekraïense militairen raakten gewond door vuur van pro-Russische milities. In Rusland zelf ging de aandacht van de bevolking vooral uit naar de scherpe daling van de roebel, die woensdag door de grens zakte van 80 voor 1 euro. De Moskouse beurs kende een ‘zwarte maandag’ na de Amerikaanse sancties tegen Russiche oligarchen, vrijdag. Verdere escalatie in Syrië, zo stellen analisten, kan de roebel in een vrije val storten. Afgezien van de militaire opties schiet Moskou zich sowieso in de eigen voet.

    • Steven Derix