Columnisten Daily Nation weg uit protest tegen zelfcensuur

Persvrijheid Kenia

De regering van Kenia kapselt de ooit zo kritische pers in. „De ruggengraat van de Daily Nation is tegenwoordig van gelei.”

Keniaan leest Daily Nation, 2017. Foto Daniel Irungu / EPA

De eens pittige en onafhankelijke media van Kenia lopen steeds meer aan de leiband van de overheid. Uit protest tegen de „intolerantie van de overheid daarbij geholpen door hoofdredacteuren” stapten onlangs acht prominente columnisten van ’s lands grootste krant en tv-station de Daily Nation op. Dit dagblad stond sinds de onafhankelijkheid in 1963 symbool voor een vrije pers en onthulde schandalen van een arrogante politieke elite.

„De ruggengraat van de Nation is tegenwoordig van gelei”, schimpt een voormalige hoge medewerker. De acht columnisten schrijven in een gemeenschappelijke verklaring dat „de acties van de overheid en van de Nation suggereren dat de staat in Kenia de media steeds verder inkapselt”. De acht zijn columnisten en activisten, zoals George Kegero van de Mensenrechtencommissie, voormalig VN-rapporteur voor de mensenrechten Maina Kiai, pater Gabriel Dolon en Nic Cheeseman, expert in verkiezingen.

Het is opvallend dat juist de Daily Nation nu wordt gezien als het voorbeeld van de eroderende persvrijheid. Want deze krant stond aan de goede kant in de strijd tegen het kolonialisme en legde na de onafhankelijkheid met zijn verhalen de politieke elite het vuur aan de schenen. De krant werd jarenlang gezien als een van de beste in Engelstalig Afrika, met volhardende en moedige journalisten. De krant werd in 1960 opgericht door Aga Khan, een Britse magnaat, paardenfokker en leider van de ismailische moslimgemeenschap wereldwijd.

Hoewel Kenia lange tijd het aanzien genoot een van de meest stabiele Afrikaanse landen te zijn, kent het ook repressie, verkiezingsfraude, corruptie en door politici geïnstigeerd geweld. Tot aan de eeuwwisseling gebeurde intimidatie van journalisten door weinig subtiele censuur. Op de redacties werkten spionnen en wanneer zij een kritisch verhaal zagen aankomen, dan kon de hoofdredacteur geheid die avond een telefoontje van het presidentiële paleis verwachten. Onverdraagzame heersers dicteerden zo de de pers.

De beïnvloeding van de media verloopt nu veel minder direct. Volgens Godwin Murunga, een voormalige columnist van de Nation, maken mensen binnen de media zelf de toenemende repressie van de pers door de overheid mogelijk. „Binnen de Daily Nation zijn bewust compromissen gesloten in overeenstemming met wat de overheid dicteert”, schrijft hij in een commentaar op het opstappen van de acht columnisten. Angstige hoofdredacteuren dicteren nu vaak bij voorbaat aan hun verslaggever wat de inhoud van hun artikel moet gaan worden. De zogenaamde ‘bruine enveloppen’ (smeergeld) helpen een handje bij dergelijke manipulatie.

De acht zeggen zelf niet te zijn gecensureerd maar spreken over een trend bij de krant waarbij talrijke journalisten het veld moesten ruimen na stukken waarin ze de regering of president Uhuru Kenyatta kritiseerden. Zo werd het contract niet verlengd van de internationaal gelauwerde cartoonist Godfrey Mwampembwa, alias Gado. Bureauchef Dennis Galava werd de deur gewezen na zijn bijtende hoofdartikel tegen Kenyatta. Een lange rij kritische journalisten moest op die manier het veld ruimen.

De meest recente confrontatie tussen overheid en media betrof de schijnbeëdiging tot ‘president van het volk’ van oppositieleider Raila Odinga – een protestbijeenkomst op 30 januari om te ageren tegen de presidentsverkiezingen. De regering sloot drie tv-stations, waaronder die van de Daily Nation, omdat ze rechtstreekse uitzendingen verzorgden van deze illegaal verklaarde bijeenkomst.

Geheim agenten trokken naar het kantoor van de Nation om de twee presentatoren van de uitzending en de manager te arresteren. Dat werd door een gerechtelijk bevel voorkomen, maar de Nation had niet het lef pal achter zijn medewerkers staan. De drie hebben de Nation inmiddels moeten verlaten. De regering negeerde het besluit van de rechtbank om de tv-stations onmiddellijk te heropenen. Want de overheid probeert ook de rechterlijke macht onder zijn controle te krijgen.

    • Koert Lindijer