Belofte Paul Ryan is kleurloos onder Trump en vertrekt

Lange tijd gold Paul Ryan, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, als de belofte van conservatief Amerika. Nu kondigt hij zijn vertrek aan. Onder president Donald Trump valt er voor Ryan niets te halen.

Voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Paul Ryan. Foto Shawn Thew/EPA

Paul Ryan, na Donald Trump de machtigste Republikein in Washington, houdt op met zijn onmogelijke baan. De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden wil niet meedoen aan de tussentijdse verkiezingen van november, en treedt in januari 2019 af, maakte hij woensdag bekend. Hij moest de diep verdeelde Republikeinen in het Congres tevreden houden, en schipperen met president Donald Trump. Het maakte Ryan, ooit in eigen kring gezien als conservatief wonderkind, kleurloos en gedesillusioneerd.

Ryan is niet het enige Congreslid dat een campagne voor herverkiezing niet aandurft. Vijfentwintig Republikeinse leden van het Huis en drie senatoren hebben al aangekondigd te zullen stoppen, een record in de moderne geschiedenis.

Dat heeft alles te maken met de staat van de Republikeinse Partij. De conservatieven hebben een meerderheid in beide kamers van het Congres, maar alles wijst op een grote nederlaag bij de verkiezingen in november. Mogelijk verliezen de Republikeinen hun meerderheid in het Huis. Tussentijdse verkiezingen, onder meer in Pennsylvania vorige maand, laten zien dat Republikeinen zelfs in diep-conservatieve districten niet meer veilig zijn.

Politieke nerd

Paul Ryan (48) gold lange tijd als de belofte van conservatief Amerika. Als jong Congreslid bevond hij zich aan de rechterkant van de partij, vooral als het om lage belastingen en beperken van overheidsvoorzieningen ging. Ryan flirtte met de uiterst rechtse Tea Party. Hij verdeelde Amerika in ‘makers’ en ‘profiteurs’. Hij was er alleen voor de eerste groep, zei hij. Meestal was hij retorisch milder, en gebruikte hij grafieken en dikke rapporten, en cultiveerde hij een imago van politieke nerd.

Toen Mitt Romney hem vroeg kandidaat te worden voor het vicepresidentschap, werd de keuze van Ryan alom uitgelegd als een roekeloze stap. Ryan was zo rechts, dat hij zelfs moeilijk te verkopen zou zijn aan Republikeinse kiezers. Het toont maar eens aan hoe dramatisch de partij in vijf jaar veranderd is. Ryan wordt nu in eigen kring kleurloosheid verweten, terwijl zijn ideeën nauwelijks echt veranderd zijn.

Niets in te brengen tegen Trump

Als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden was Paul Ryan buitengewoon kritisch op de kandidatuur van Donald Trump. Keer op keer dreigde hij Trump te laten vallen, maar nooit gebeurde het. Vlak voor Trump de nominatie won, hield Ryan een toespraak in het Congres, waarin hij waarschuwde voor het gif van polarisatie, en het beledigen van politieke tegenstanders. Het was een directe aanval op Trump. Ryan maakte een einde aan speculaties dat hij misschien zelf president zou willen worden, om Trump te dwarsbomen. Hij wilde alleen maar „Zwitserland zijn”, zei hij: een kalm en neutraal baken in een politiek krankzinnige tijd.

Maar Ryan had niets in te brengen tegen Trump, die de hele partij omvormde tot zijn applausmachine. Op cruciale momenten – de rellen in Charlottesville, het ontslag van FBI-directeur Comey – zweeg Ryan. Inmiddels is er geen verzet meer mogelijk: Congresleden zijn bang uitgedaagd te worden in voorverkiezingen door een Trump-stroman, als ze de president aanvallen.

Architect van het belastingplan

En soms wist Paul Ryan de president te gebruiken voor een conservatieve agenda waar Trump ver van staat. Eind vorig jaar nam het Congres een grote belastingverlaging aan, een belangrijke zege voor Ryan. Trump verkocht het als zijn plan, terwijl Ryan glimlachend achter hem stond. Hij was de echte architect.

Lees ook: Met principes van zijn partij heeft Trump niets te maken

Ryan beseft dat hij en zijn partijgenoten in een bijna onmogelijke positie zijn gebracht. Wat moeten ze doen om zich staande te houden? Een klassieke conservatieve agenda omarmen? Amerikaanse kiezers waren het oneens met het belastingplan, willen Obamacare niet afschaffen, en Medicaid, een zorgprogramma voor mensen met lage inkomens, in stand houden.

Moeten ze dan maar achter Trump gaan staan? Trump is populair bij de harde kern van Republikeinse kiezers, maar heeft daarbuiten vrijwel geen enkele steun. Zijn populariteit schommelt rond de 40 procent. Dat betekent grote problemen voor Congresleden die nog andere kiezers willen overtuigen. Op dit moment valt er voor Republikeinse Congresleden weinig te halen. Ook Paul Ryan, veel geroemd om zijn politieke instincten, heeft dat doorzien.

    • Guus Valk