Adembenemende confrontatie Rusland en VS – wie durft wat?

Vergeldingsdreiging van VS

President Trump zegt de Gas Killing Animal, president Assad, te straffen met vergeldingsacties. Rusland dreigt ook. Opties zijn beperkt en niet zonder risico.

De met kruisraketten uitgeruste Amerikaanse USS Donald Cook, maandag bij vertrek uit Larnaca op Cyprus. Foto Amerikaanse marine via AFP

Een adembenemende verbale escalatie tussen Rusland en de VS heeft woensdag nog eens akelig duidelijk gemaakt welke risico’s er verbonden zijn aan een militaire actie tegen Syrië.

Eerst maakten Russische politici en diplomaten duidelijk dat een Amerikaanse aanval op Syrië, als vergelding voor een gifgasaanval met tientallen doden, niet onbeantwoord zal blijven. Vervolgens greep Trump naar Twitter: „Rusland belooft alle raketten die op Syrië worden afgevuurd neer te halen. Bereid je maar voor Rusland, want ze zullen komen, mooi, nieuw en ‘intelligent’. Je moet niet samenwerken met een Gas Killing Animal, dat mensen vermoordt en dat leuk vindt!”

Coalitie VS, Frankrijk en mogelijk VK

Een gezamenlijke actie van de VS en Frankrijk, mogelijk aangevuld met het Verenigd Koninkrijk wordt dus steeds waarschijnlijker. „Er is een grote kans, ik zou zeggen negentig procent, dat de VS en Frankrijk een coalitie vormen en een kans van 50 procent dat het Verenigd Koninkrijk zich bij hen aansluit”, zei de Franse generaal b.d. en voormalig NAVO-bevelhebber Jean-Paul Paloméros, dinsdag in de Franse pers. De Britse premier Theresa May zei woensdag dat ze nauw samenwerkt met coalitiepartners en dat gifgasaanvallen bestraft moeten worden, maar ze kondigde nog geen deelname aan acties aan.

De opties voor de coalitie

De eerste optie is een bescheiden aanval als strafexpeditie, vergelijkbaar met het eenmalige salvo van 59 kruisraketten dat de VS april vorig jaar afvuurde op een Syrische luchtmachtbasis nadat bij een gifgasaanval 80 mensen waren omgekomen. De Syrische leider Assad zou ervan moeten leren dat gifgasaanvallen niet getolereerd worden. Maar dat heeft niet gewerkt. Assad, schreef Max Fisher in The New York Times, ziet pas af van chemische wapens als het risico groter is dan de opbrengst. Dat doet hij dus alleen als zijn leven op het spel staat, maar dat is juist niet de bedoeling van een bescheiden aanval. De materiële schade van zo’n aanval is gering en daarmee voor Assad ook geen overtuigend argument.

Als Russische of Iraanse militairen worden geraakt door raketten, ontstaat een brand die niet te blussen is

Zo komt, bijna vanzelf, optie twee in beeld: een militaire interventie of een reeks luchtaanvallen die het Syrische regime serieus zouden verzwakken. De risico’s van die aanpak zijn groot. Wat gebeurt er als het regime in elkaar stort, hoe groot wordt dan de chaos? En, als er Iraanse of Russische soldaten geraakt worden door westers vuur ontstaat een brand die niet meer te beheersen is.

Eigenlijk zit het Westen dus klem. Men wil de aanvallen met gifgas niet straffeloos voorbij laten gaan, maar men wil en kan het conflict ook niet ingrijpend wijzigen. Analisten denken daarom dat het een middenweg zal worden, een zware uitvoering van de strafexpeditie van vorig jaar met meerdere doelen, en mogelijk uitgevoerd in een aantal aanvalsgolven.

Lees ook de analyse van de in Syrië gestationeerde Russische wapens

Zo’n aanpak heeft in elk geval politiek voordeel voor Macron en Trump. Macron laat zien dat hij de belofte in te zullen grijpen bij gifgasaanvallen gestand doet. Voor Trump kan Syrië werken als bliksemafleider voor zijn spectaculaire binnenlandse problemen.

En dan is er de militaire component. Wat kan en wat niet?

Geduchte luchtafweer

Assad en zijn Russische bondgenoot beschikken over een geducht luchtafweersysteem, waardoor het binnendringen van het Syrische luchtruim uitermate risicovol is. Het uitschakelen van luchtafweer zou een directe confrontatie met Rusland betekenen en ligt dus niet voor de hand.

Gezien de luchtafweer is de inzet van raketten een veiligere optie. Vorig jaar werden de Tomahawk-kruisraketten afgevuurd vanaf twee schepen, de USS Cook en de USS Ross. De Amerikanen hadden de Russen vooraf gewaarschuwd opdat ze manschappen en materieel in veiligheid konden brengen.

De Amerikanen beschikken nu in de Middellandse Zee over één torpedobootjager, de USS Cook, die begin deze week de haven van Larnaca op Cyprus heeft verlaten. Volgens marineschepen.nl bevinden zich daarnaast ook twee Amerikaanse onderzeeboten in de Middellandse Zee, die tientallen kruisraketten kunnen afvuren.

Amerikaanse raketten zouden gecombineerd kunnen worden met Franse Scalp-raketten die afgevuurd kunnen worden door Rafale jachtvliegtuigen. De Franse vliegtuigen zouden kunnen opstijgen van bases in Jordanië of Abu Dhabi. Daarnaast beschikken de Fransen ook over een nieuwe type kruisraket dat vanaf fregatten van de FREMM klasse af te vuren is, de MdCN. De Scalp kan een grotere lading dragen, de MdCN kan verder vliegen. Een Frans fregat van de FREMM-klasse is in de Middellandse Zee.

Lees ook: Hoe nieuw en baanbrekend zijn de Russische superwapens?

Als men de luchtafweer niet wil uitschakelen en het effect van kruisraketten te klein vindt, zou men in theorie kunnen proberen met moderne vliegtuigen de luchtafweer te omzeilen. Vliegtuigen kunnen vanuit diverse bases opstijgen en eventueel in de lucht bijgetankt worden. Defensiespecialist Hans de Vreij signaleerde op Twitter dat vijf grote Amerikaanse tankvliegtuigen, KC-135, op weg zijn naar de Middellandse Zee. De Amerikanen hebben op dit moment geen vliegdekschip in de regio. De USS Truman – 6.500 man personeel, tientallen vliegtuigen – is met vijf begeleidingsschepen onderweg, maar pas woensdag vanuit Norfolk, Virginia vertrokken.