Rutte is bij Xi vooral handelaar

Rutte bij het Forum voor Azië Rutte en Xi bespraken handel en globalisering. Afspraken komen er niet, zolang niet helder is wat Europa wil met China.

Mark Rutte en Xi Jinping schudden elkaar de hand. De premier is op bezoek in China in het kader van een handelsmissie. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Als premier Mark Rutte vertelt dat de Nederlandse jurist Hugo Grotius de Chinezen al in de 17de eeuw „de slimste van alle mensen” noemde, klinkt er een flauw applausje in de enorme zaal waar de officiële opening van het Forum voor Azië in Bo’ao plaatsvindt. Later ontmoeten Rutte en president Xi Jinping elkaar voor een bilateraal gesprek, en dan komt Xi terug op die opmerking. „We zijn inderdaad slim, maar we vinden jullie Nederlanders ook een slim Europees volk.” Rutte – die voor de tweede keer op het Bo’ao Forum is – belooft daarop aan Xi: „De volgende keer dat u weer gaat, ga ik ook.” Xi lacht: „Een echte handelaar”.

De uitwisseling is typerend voor de houding van Rutte, die zich tegenover China inderdaad meer als handelaar dan als dominee opstelt. Na afloop geeft Rutte nog wel in een gesprek met de pers aan dat er ook over mensenrechten is gesproken. Waarover dan precies, en hoe, wil hij niet zeggen. Op de vraag of die gesprekken effect hebben, glimlacht hij.

In zijn toespraak lijkt Rutte Xi bij te vallen als die in zijn eigen openingsspeech de nadruk legt op economische globalisering als enige manier om de wereld vooruit te brengen. Rutte legt de nadruk op vrije en eerlijke handel. Achteraf vertelt hij wat daar nog aan mankeert in de relatie met China. Tegenover Xi heeft hij zijn zorgen geuit over het gebrek aan een gelijk speelveld, over de beperkte Nederlandse toegang tot de Chinese markt en over de juridische positie van Nederlandse bedrijven in China. Die raken in China steeds vaker in conflict met de overheid of met andere partijen. Rutte: „We delen China’s nadruk op globalisering en we zijn net als China gekant tegen handelsbarrières. Ook vinden we niet dat geschillen bilateraal moeten worden uitgevochten, buiten de WTO om.”

Chinese rechtbank

In de lijn met deze gesprekken over handel en globalisering gingen de gesprekken tussen Rutte en Xi ook over Xi’s paradepaardje: de Nieuwe Zijderoute. Xi wil dat andere landen expliciet hun steun aan dat plan verlenen, liefst door er een overeenkomst over te sluiten met China. Eerder wezen het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk dat verzoek af, maar een aantal Oost-Europese landen tekende wel. Dat is kenmerkend voor een EU die steeds meer verdeeld raakt in haar houding tegenover China.

Lees ook: Iedereen kijkt naar China op ‘Davos van Azië’

Hoe staat Rutte daarin? „We doen praktisch al heel veel, we kunnen ook veel bieden wat logistiek aangaat, maar we willen eerst binnen de EU de discussie afronden over hoe we precies met China willen samenwerken op dat vlak.”

Die opstelling was geen enkel probleem voor Xi, zegt Rutte. Kan het zijn dat Nederland er op een gegeven moment toch toe overgaat om een bilaterale overeenkomst met China te sluiten? „Bilateraal een Memorandum of Understanding tekenen met China over de Nieuwe Zijderoute is mogelijk”, antwoordt Rutte.

Het Chinese idee om ook een rechterlijke instelling in het leven te roepen speciaal om conflicten die ontstaan rond projecten binnen de Nieuwe Zijderoute op te lossen, gaat Rutte te ver. „We vinden dat conflicten binnen de bestaande organisaties moeten worden opgelost.” Als China wel een rechtbank opzet, dan zou dat opnieuw een door China bedacht of gedomineerd alternatief zijn voor een al bestaande internationale instelling. Zo richtte China eerder de AIIB op, een alternatief voor de Asian Development Bank. Ook het Bo’ao Forum zelf is zo’n alternatieve Chinese variatie, dit keer dus een variatie op The World Economic Forum in Davos.

Veel bombarie

Intussen werd er uitgekeken naar de speech van Xi op het Bo’ao Forum, omdat er een reactie op de handelsoorlog met de VS werd verwacht. Xi reageerde ook, maar kwam niet met hele grote uitspraken. Hij kondigde aan dat de tarieven voor de import van auto’s omlaag zouden gaan en dat het intellectueel eigendomsrecht van Chinese en buitenlandse bedrijven beter beschermd gaat worden. Aan het eind van het jaar komt er bovendien een grote handelsbeurs in Shanghai, die gericht zal zijn op import naar China vanuit het buitenland.

Vooral het omlaag brengen van de invoerrechten op auto’s ziet Rutte als een nieuwe, positieve stap, maar het is al een ouder plan. De klacht is nu juist dat China dergelijke maatregelen wel met veel bombarie afkondigt, maar niet of heel traag invoert.

Volgens Rutte is het belangrijk dat de EU zich beschermt tegen strategische overnames die de belangen van de EU schaden. Daarbij gaat het ook om Chinese overnames. Maar daarvoor geldt eveneens: Rutte wil daar eerst binnen de EU tot overeenstemming over komen. De vraag daarbij is wel of – als het al ooit tot afspraken komt – de EU tegen die tijd niet te laat is. Mogelijk zijn Europese strategische industrieën dan al lang in Chinese handen gevallen, of staat Europa tegen die tijd met lege handen omdat de Nieuwe Zijderoute al geheel volgens Chinese plannen is uitgerold.

    • Garrie van Pinxteren