Russische oligarchen krijgen flinke klappen

Strafmaatregelen VS

De sancties van de VS leidden tot een van de slechtste dagen op de Moskouse beurs sinds de annexatie van de Krim, in 2014.

Een man verlaat een wisselkantoor in Moskou. Bij de vorige koersval van de roebel, in 2014, greep de Russische centrale bank in met steunoperaties. Foto Andrey Rudakov/Bloomberg

De eerste klap kwam maandag, nog voordat Moskou goed en wel was ontwaakt. Op de beurs van Hongkong ging de koers van de Russische aluminiumgigant Rusal onderuit. Al bij de opening daalde de koers met eenderde; aan het einde van de dag had het aandeel Rusal de helft van zijn waarde verloren.

Rusal is het bedrijf van de Russische oligarch Oleg Deripaska, één van de 24 Russen die afgelopen vrijdag sancties kregen opgelegd door het Amerikaanse ministerie van Financiën. Het was niet voor het eerst dat de VS economische strafmaatregelen afkondigde tegen Moskou. Maar de gevolgen ervan dreunen ditmaal zwaar na in de Russische economie.

Van de Russische oligarchen werd Deripaska het meest in verband gebracht met beïnvloeding van de Amerikaanse verkiezingen. Lees ook: Kozakken-jongen die oligarch werd

De Moskouse beurs kende een van de slechtste dagen sinds de annexatie van de Krim, in 2014. De MOEX-index daalde ruim 8 procent. Vooral de bedrijven van de oligarchen die op de sanctielijst zijn gekomen, leverden fors in. Deripaska’s Rusal verloor ruim 20 procent. Goudwinningsbedrijf Polyus – in handen van de zoon van de bestrafte oligarch Soelejman Kerimov, leverde ruim 18 procent in. Maar ook de miljardairs die niet op de sanctielijst zijn gekomen leden verlies. Nornickel, het bedrijf van miljardair Vladimir Potanin, bezit meer dan een kwart van de aandelen van Rusal. Nornickel ging met ruim 14,5 procent onderuit. Mede als gevolg daarvan verloor Potanin 2,25 miljard dollar, zo berekende het financiële persbureau Bloomberg. In totaal werden 26 van de 27 rijkste Russen afgelopen maandag 16 miljard dollar armer. De Londense beurs staakte maandagmorgen vroeg al de handel in En+, een ander groot bedrijf van Deripaska.

Herinneringen aan 2014

De verliezen op de beurs gingen gepaard met een scherpe daling van de roebel. Het afgelopen jaar was de roebel stabiel met een waarde van rond de 70 roebel voor een euro, maar dinsdagmiddag lag de koers op enig moment boven de 78. De scherpe daling riep herinneringen op aan het najaar van 2014, toen de roebel in een vrije val kwam door een combinatie van sancties en lage olieprijzen.

Door grote steunoperaties kon de Russische centrale bank de volledige ineenstorting van de roebel op een haar na voorkomen. Afgelopen dinsdag liet bankvoorzitter Elvira Nabioellina weten dat de centrale bank de koers op de voet volgt, en bereid is „mogelijke correcties door te voeren”. Daarmee gaf Nabioellina zichzelf ruimte om af te wijken van het afgekondigde beleid van een roebel, die fluctueert met de markt.

De onrust op de financiële markten toont welke dreiging er uitgaat van gerichte sancties tegen Ruslands economische elite. Tijdens eerdere ronden richtten de VS en de EU zich vooral op politieke figuren, en op hele sectoren van de Russische economie, zoals defensiebedrijven, de bankensector en de Russische gas-en olie-industrie. Dit keer heeft het Amerikaanse Treasury zeven oligarchen op de korrel genomen. Zoals Vladimir Bogdanov, de bestuursvoorzitter van oliebedrijf Surgutneftegaz, Andrej Kostin, de baas van de VTB-bank en zelfs de baas van het machtige Gazprom, Aleksej Miller. Ook hun bedrijven zijn op de lijst geplaatst. Amerikanen is het verboden om zaken te doen met die bedrijven, of om krediet te verlenen. Rusal waarschuwde maandag al voor een ‘technisch default’, als financiële instellingen hun handen van het bedrijf zouden aftrekken. Geen wonder dat investeerders niet wisten hoe snel ze van hun aandelen af konden komen.

Hulp van overheid

De Russische regering probeerde maandag de gemoederen te kalmeren. Premier Medvedev liet weten dat Russische bedrijven die zijn getroffen door de sancties hulp van de overheid kunnen verwachten. Dinsdag berichtte de Russische zakenkrant Vedomosti over vergaande plannen voor het oprichten van ‘offshores’ binnen de grenzen van de Russische Federatie. Russische bedrijven die niet langer terechtkunnen op Jersey of de Maagdeneilanden zouden kunnen verhuizen naar belastingparadijzen in Kaliningrad en het verre oosten van Rusland.

Of het plan ook werkelijkheid wordt, is nog niet duidelijk, maar het laat zien dat het Kremlin met creatieve oplossingen moet komen om de schade binnen de perken te houden. In de afgelopen jaren heeft de Russische regering in een hoog tempo het zogeheten ‘Reservefonds’, 75 miljard dollar aan olie-inkomsten, opgesoupeerd. De Russische bankensector werd met overheidssteun overeind gehouden. En na een recessie van twee jaar groeide de Russische economie vorig jaar met bijna 2 procent, geholpen door hogere olieprijzen. Westerse investeerders, die in 2014 de Rusland massaal de rug hadden toegekeerd, zijn in de afgelopen jaren voorzichtig teruggekeerd.

De nieuwe sanctieronde zou weleens een einde kunnen maken aan dat voorzichtige optimisme. Als er geen verdere ongelukken gebeuren, dan zou de Russische roebel zich in de loop van de week weer kunnen herstellen naar een koers van rond de 70 roebel voor een euro, zo verwachten analisten. Maar Rusland is bezorgd over Trumps aanstaande antwoord op de vermeende gifgasaanval van het Assad-regime. Bij een escalatie in Syrië zakt de roebel waarschijnlijk verder weg. In Rusland werd dinsdag zenuwachtig gereageerd op het voorstel van het Amerikaanse Congres om Amerikaanse financiële instellingen te verbieden om Russische staatsleningen op te kopen. Ook de Russische burgers worden nu al getroffen in hun portemonnee. Grote elektronikabedrijven als MVideo waarschuwen dat de prijzen tot 10 procent kunnen stijgen.