Niemand had de leiding bij digitalisering rechtspraak

ICT-Project overheid faalt De digitalisering van de rechtspraak is grotendeels mislukt. Project KEI kostte 200 miljoen euro meer dan geraamd en moet opnieuw.

Foto Lex van Lieshout / ANP

Te ambitieuze doelen, te ingewikkelde systemen en niemand die écht de leiding had. De digitalisering van de rechtspraak is grotendeels mislukt en moet „gereset” worden, maakte de Raad voor de rechtspraak dinsdag bekend. Het project, KEI genaamd, heeft al 220 miljoen euro gekost – de oorspronkelijke kosten werden in 2012 op 7 miljoen euro geschat. Wéér is daarmee een groot ict-project van de overheid mislukt.

De Raad, de organisatie van de rechterlijke macht in Nederland, kondigde het besluit te stoppen dinsdag aan in een brief aan verantwoordelijk minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD). In de brief worden de harde conclusies die een extern rapport over KEI, vorige week naar de Raad verstuurd, onderschreven.

De conclusies van dat rapport komen bekend voor: ze lijken op de conclusies over eerdere mislukte ict-projecten van de overheid, zoals het landelijk persoonsregister. De ambities van KEI werden bij aanvang van het project in 2012 onderschat en ze waren té complex. Het werk binnen de rechtspraak was te ingewikkeld en niet „geharmoniseerd en gestandaardiseerd” voordat begonnen werd één ict-systeem te bouwen.

Het ontbrak bovendien aan sturing. Niemand had écht de leiding over KEI. Er ontstonden „ten minste vier managementlagen zonder duidelijke mandaten”. Tegelijkertijd keek het ministerie van Justitie en Veiligheid, waar de Raad voor de rechtspraak onder valt, vooral toe.

Lees ook: Digitalisering rechtspraak is mislukt en moet helemaal opnieuw

In januari waarschuwde de Centrale Ondernemingsraad (COR) in een brandbrief, in handen van NRC, dat „het draagvlak onder de medewerkers (verder) dreigt af te brokkelen”. Daarmee zouden de „afbreukrisico’s voor een vervolg van de digitalisering alleen maar toenemen”. Een deel van de rechters twijfelde al vanaf het begin of KEI een succes kon worden: zij vonden het project te ambitieus en betwisten überhaupt of hun werk geautomatiseerd kon en moest worden. Zij zien nu in het stoppen van het project hun vrees voor geldverslinding bevestigd.

Door het gebrek aan leiding kon de Raad bovendien onvoldoende bijsturen toen KEI tussentijds in de problemen kwam. Vier keer werden de geschatte kosten van KEI naar boven bijgesteld, drie keer werd de einddatum uitgesteld.

Wat nu? Grootschalige digitalisering van de rechtspraak was dé ambitie van Frits Bakker toen hij in 2013 aantrad als voorzitter van de Raad voor de rechtspraak. In januari kondigde hij aan geen tweede termijn te ambiëren; later dit jaar vertrekt hij. Mede doordat KEI ruim 200 miljoen euro meer kostte dan oorspronkelijk ingeschat heeft de Raad inmiddels financiële tekorten.

Hoewel delen van KEI volgens het externe rapport wel „naar behoren” werken, is duidelijk dat wéér een groot ict-project van de overheid mislukt is. De conclusies over KEI lijken symptomatisch voor dergelijke projecten. Niettemin gaat digitalisering van de rechtspraak door, kondigt de Raad dinsdag aan. Dat is „onontkoombaar”.

    • Mark Lievisse Adriaanse